LỚN LÊN TRONG LỜI CHÚA

(Chuyện Trường Cao đẳng Giáo lý Trực tuyến)

Lời mở đầu

Con về Ghetsêmani

Thôi nghe ai oán Cô Vi sầu buồn.

Thì ra lặng chính là nguồn

Cho sinh cho thức trào tuôn vỡ bờ.

(TTT)

 

Đại dịch Covid-19 bùng phát nhanh vào cuối mùa Chay, gây ấn tượng chưa từng có, với một Tuần thánh chỉ còn thánh lễ trực tuyến. Giáo dân không được rước Mình thánh Chúa nhưng nhiều người lại cảm thấy Chúa đang đến tận nhà. Lạ thay, dù chưa qua đỉnh dịch, ngay từ sáng sớm lễ Phục sinh ta cảm thấy bình an và ánh sáng đã trở về và đang lan tỏa. Ngay những ngày đầu tuần Bát nhật Phục sinh Tòa thánh đã tỏ ra quan tâm đến tình thế sau đại dịch. Đức Hồng Y Turkson cho biết: “Chúng ta phải nghĩ đến thời kỳ sau Covid-19 để khỏi bị ngỡ ngàng”.

Thánh bộ của ngài đã thành lập 5 nhóm để đối đầu với cuộc khủng hoảng và nhìn về tương lai. Còn giới Công giáo Việt Nam? Chúng ta sẽ làm gì sau đại nạn? Nếu chỉ nhìn theo hướng đối phó, sẽ thấy nhiều bế tắc và mỏi mệt với những áp lực nặng nề. Để thấy bừng sáng cần hướng tới những chân trời xa.

Có một cột mốc vừa gần vừa xa có thể gợi ý cho ta nhiều điều, đó là sự kiện kỷ niệm 500 năm Tin mừng đến trên đất Việt (1533-2033), chỉ mười ba năm nữa! Với thao thức về giáo dục tuổi thơ, chúng tôi đã nghĩ tới một trường Cao đẳng Giáo lý trực tuyến cho các giáo lý viên và huynh trưởng. Nhân có người nêu câu hỏi về trí thức Công giáo, chúng tôi nghĩ nên mở rộng đối tượng tới nhiều nhóm khác để có một trường huấn luyện chung ít tốn kém, ở trong tầm tay của mọi người trong và ngoài nước. Nếu đề xuất này được quan tâm, đây sẽ là một công việc có sức tạo nên năng động tập thể, vừa giúp giải quyết vấn đề nhân sự cho Giáo hội Việt Nam vừa tạo nên một sức bật đẩy lùi não trạng tục hóa đang đe dọa Dân Chúa.

Với cái nhìn ấy, chúng tôi xin đóng góp loạt bảy bài dưới đây, tựa đề “Lớn lên trong Lời Chúa” góp phần suy tư về việc huấn luyện đời sống tâm linh, ý thức tông đồ, các kiến thức giáo lý và chuyên môn cho những giáo dân có học, như những gợi hứng mở đầu giúp nhiều người cùng suy tư góp ý về nhiều lãnh vực khác của Giáo hội Việt Nam, để từ đó chúng ta có thể cùng tiến bước xa hơn. Rất mong quý bạn đọc cùng tích cực tham gia ý kiến và sáng kiến.  

Qui Nhơn ngày 07/5/2020

Lm Trăng Thập Tự Võ Tá Khánh
Gp Qui Nhơn

 

Bài 1: NGƯỜI CÓ HỌC TẦM ĐẠO

Đầu năm 2020 này, tôi nhận được thư một giảng viên đại học băn khoăn không biết một trí thức Công giáo có thể đóng góp thế nào để xây dựng Giáo hội.

Thời sinh viên, anh đã có mấy năm tìm hiểu ơn gọi triều rồi dòng. Nay anh đã lập gia đình và dạy toán bậc đại học. Anh cứ ngại ngần, chẳng biết Giáo hội có cần gì mình chăng cho nên “chỉ khi nào các cha hỏi, hay nhờ việc gì đó con mới làm, còn thường con ít tham gia hay cộng tác điều gì.” Bây giờ anh chợt cảm thấy cần đáp đền ơn Chúa. Trong thư, anh hình dung trí thức Công giáo như một lớp người có trình độ trong các lãnh vực văn học, nghệ thuật, giáo dục, y học, chính trị, kinh tế,… Anh tìm hiểu xem nơi lớp người đi trước một hình mẫu trí thức Công giáo người Việt nhưng không thấy. Tôi có nghĩ tới một vài vị có thể coi là điển hình nhưng không nhắc đến vì muốn cùng anh nhìn vấn đề từ một góc khác.

MỘT LỚP NGƯỜI CÓ HỌC

Để giúp anh có cái nhìn thực tế và lạc quan hơn về Giáo hội Việt Nam, thay vì cụm từ “trí thức Công giáo”, tôi đề nghị cùng chia sẻ về lớp người “có học” trong các giáo xứ và giáo họ, ngoài học thức, có một trình độ văn hóa hoặc một trình độ chuyên môn, họ còn là những người “có cái nhìn đức tin và có lòng đạo”. Tôi đã hạ chỉ tiêu thứ nhất xuống thật thấp. Tôi nhắn anh thử nhìn nơi các Hội đồng Giáo xứ, nơi những anh chị vừa là giáo viên trường phổ thông vừa tham gia dạy giáo lý, những điều dưỡng viên, bác sĩ Công giáo đang tham gia các công tác thiện nguyện. Rồi nhiều người khác tương tự, đã tốt nghiệp cao đẳng hay đại học và hiện đang làm nghề tự do hoặc buôn bán nhỏ nhưng hằng tuần vẫn tham gia một vài sinh hoạt đặc thù nào đó trong giáo xứ, giáo họ.

Cả những người chỉ mới qua lớp Chín, lớp Mười, mà hiện nay vẫn không ngừng quan tâm cập nhật thông tin, mở mang kiến thức nhiều mặt, cách riêng là ngày càng chuyên sâu trong ngành chuyên môn của mình, thì cũng nên xếp vào lớp người có học. Với tuổi đời, với bề dày cuộc sống, lại thêm tìm hiểu và suy tư để giải quyết các vấn đề cách có phương pháp, thì trong những công việc chung của nhà thờ, nhà xứ, họ đều góp phần như những người có học.

Một số giáo phận đã nâng cao tầm vóc những người này qua những khóa huấn luyện ngắn ngày nhưng hữu hiệu, đi xa hơn, còn có những chương trình đào tạo thần học giáo dân với những khóa dài hạn, những khóa hè hoặc những khóa học buổi tối. Từ Nha Trang, Sài Gòn và có thể cả một vài giáo phận khác, dù ít nhưng đã có một số giáo dân được gửi đi học nước ngoài về giáo lý, về mục vụ… Tuy nhiên, hầu hết những hình thức ấy khá xa vời với hoàn cảnh giáo dân các giáo phận tỉnh lẻ…

Tình cảnh cách ly, phong tỏa thời dịch bệnh có lẽ là lúc thuận lợi để ta khởi động chương trình “Không được đến trường, thì ở nhà học”.

HỌC GIỮA THỜI CÁCH LY

Giám mục Giáo phận Bắc Ninh trước đây, Đức cố hồng y Phaolô Phạm Đình Tụng, đã tận dụng một thời gian bị cách ly vì lũ lụt để viết nên trường ca “Tóm lược cuộc đời Chúa Giêsu”, một thủ bản giáo lý đã hướng dẫn và nâng đỡ đức tin của các tín hữu phía Bắc một thời gian dài.[1]

Giờ đây, giữa những âu lo do dịch bệnh, “người nào ở đâu hãy ở yên đó, nhà nào ở nhà đó”, ta sẽ làm gì? Ngày 03/4/2020, Đức Thánh Cha Phanxicô gửi thông điệp video gởi đến các gia đình trong thời đại dịch này. Trong đó ngài có nói: “Chúng ta hãy cố gắng, nếu có thể, để tận dụng tốt nhất thời gian này… Điều cần thiết cho ngày hôm nay là: sự sáng tạo của tình yêu… Cùng đứng bên nhau, trong tình yêu và sự kiên nhẫn, chúng ta có thể chuẩn bị cho một thời kỳ tốt đẹp hơn, ngay trong những ngày này.”

Nếu chúng ta có quyết tâm thì tình cảnh cách ly lại rất thuận lợi để làm những việc cần làm mà lâu nay chưa làm được, kể cả việc học. Tôi nghĩ đến một cụm từ đầy gợi ý của cha Augustinô Đoàn Cao Lý: “Người có học tầm đạo”. Những năm 1975-1985 xuất hiện nhiều tư liệu hỗ trợ việc dạy giáo lý cho người trưởng thành. Cha Lý cũng có loạt bài của ngài, với tựa đề vừa hay vừa xác đáng ấy. Để trở thành trí thức Công giáo, con đường trước mắt là con đường của những “Người có học tầm đạo”.

Sau ngày đất nước thống nhất, cuộc sống tại phía Nam đổi thay, ai cũng phải thích nghi với hoàn cảnh mới. Những bạn trẻ muốn dâng mình cho Chúa không còn điều kiện tu học bình thường. Họ phải phân tán thành những nhóm nhỏ làm rẫy, làm ruộng, làm muối, hoặc về các thành phố làm hợp tác xã, chạy xích lô, đi buôn nước mắm… Họ tranh thủ từng mười phút để đọc sách, vừa làm việc vừa nghe băng học sinh ngữ, vừa làm thủ công mỹ nghệ vừa nhẩm học những từ mới. Khi có điều kiện, họ đạp xe hằng chục cây số để dự những buổi học chui về Kinh thánh, Triết học, Thần học… Về sau, khi đã trở thành cha phó, cha sở, Tổng đại diện, Giám mục, Tổng giám mục, ôn lại những tháng ngày gian khổ, họ ứa lệ tạ ơn Chúa Quan phòng đã thương rèn luyện họ bằng chính cuộc sống.

THỜI CỦA PHÁT MINH VÀ SÁNG TẠO

Ngày nay chúng ta có một hoàn cảnh bấp bênh khác, do Covid-19, chẳng biết kéo dài bao lâu, rồi sau đó ra sao… Trả lời cuộc phỏng vấn đầu tháng Tư 2020, Đức Thánh Cha Phanxicô cho thấy ngài phải suy nghĩ nhiều để kịp thích nghi với hoàn cảnh.
Ngài nói: “tôi sống những điều ấy trong thời nhiều bất trắc lớn lao. Đây là thời của phát minh, của sáng tạo”.

Đức Phanxicô nhận định thêm rằng “óc sáng tạo của các Kitô hữu cần được biểu lộ rõ qua việc mở ra các chân trời mới, mở các cửa sổ, mở ý thức siêu việt hướng tới Thiên Chúa và hướng tới người ta, và qua việc tạo ra những cách thế mới để ở trong nhà… Hãy quan tâm chăm sóc cái bây giờ, cho cái tương lai. Luôn luôn một cách sáng tạo, với một óc sáng tạo giản đơn, có khả năng phát minh ra một điều gì đó mới mẻ mỗi ngày”.

Theo hướng ấy, tôi có một đề xuất cho cộng đồng Dân Chúa tại Việt Nam, cách riêng là các bạn trẻ, qua  bài 2: “Hướng tới một trường Cao đẳng Giáo lý trực tuyến”.

Bài 2: HƯỚNG TỚI MỘT TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIÁO LÝ TRỰC TUYẾN

Có thể độc giả thắc mắc: Học cái gì? học thế nào? ai học? và ai dạy cho mình học? Nơi bài trước đã có câu trả lời cho hai điểm đầu: Học nâng cao nhận thức đức tin và học qua Internet. Giờ đây, xin nói về điểm thứ ba và thứ tư .

NHỮNG LỚP CÓ NGƯỜI HỌC và NHỮNG NGƯỜI HỌC CÓ LỚP

Nơi các hội viên tu hội đời, dòng ba tại thế và cộng tác viên các dòng, hầu như đa số đều khao khát có điều kiện để được nâng cấp. Về phía người đào tạo, các hội dòng liên quan đều mong nâng cao trình độ các thành viên tại thế của mình. Hoặc như Legio Mariae, hiện nay con số hội viên cả nước là trên năm mươi ngàn, nhưng có mấy người trong đó đã được đào tạo đúng mức? Việc tổ chức trường lớp có lẽ không thể nào làm được. Thế nhưng, nếu Senatus đứng ra thực hiện một chương trình đào tạo trực tuyến, thì năm này qua năm nọ, trình độ các hội viên sẽ không ngừng tiến lên, số thành viên trẻ sẽ tăng lên đều đặn. Như thế, nhu cầu đào tạo rất lớn, và nếu được giải quyết đúng mức, tầng lớp Công giáo có học khắp nơi sẽ được nhân lên khá nhanh, tạo thuận lợi cho đà thăng tiến sinh hoạt các giáo xứ và giáo họ.

Ai dạy? Chỉ riêng trên địa bàn Tổng Giáo phận Sài Gòn hiện có không dưới mười lăm học viện của các dòng tu. Mỗi học viện khai trương một trang Web huấn luyện các thành viên tại thế của các dòng liên quan, từ những chương trình huấn luyện có vẻ “văn nghệ” ở bước đầu, tiến dần tới những khóa học bài bản, có ghi danh, làm bài kiểm tra, luận văn tốt nghiệp, cấp chứng chỉ có triện son và chữ ký hẳn hoi. Không bao lâu ta sẽ thấy xuất hiện hàng chục trường cao đẳng giáo lý trực tuyến.

Ngay cả đối với các khóa học đóng tiền, học trực tiếp, vẫn có học viên bỏ dở. Đối với các khóa học trực tiếp, qua thời gian, học viên rơi rụng dần. Vậy nên đối với các khóa học trực tuyến, lại miễn phí, sẽ còn bao nhiêu % “bền chí đến cùng”?

“CON VIRUS” GÂY CHẾT YỂU VÀ “VACINNE” BỀN ĐỖ

Trong bài viết về giáo dục tuổi thơ, “Chương Trình Quà Tặng Khuyến Học Bông Hồng Nhỏ”, chúng tôi có ghi nhận “do ảnh hưởng của văn hóa tiêu thụ “dùng một lần rồi bỏ”, người ta ái ngại không muốn bị một cam kết nào ràng buộc. Vâng, không riêng ở chuyện đặt mua dài hạn một ấn phẩm định kỳ, cả đến nơi những điều hệ trọng như giáo dục và hôn nhân người ta cũng ngập ngừng, ngại cam kết. Tâm trạng không dám cam kết ấy ăn sâu cả nơi người tín hữu. Có thể đây chính là đầu mối khiến nhiều người vừa rời khỏi môi trường gia đình và giáo xứ là không còn đứng vững trong điều tốt, dễ buông xuôi theo hoàn cảnh, đưa tới chỗ coi việc học văn hóa quan trọng hơn việc học giáo lý, và trong hôn nhân thì chạy theo trào lưu sống thử, phá thai, ly dị…” Trong bài ấy, chúng tôi gọi đó là một thứ “virus”, virus gây chết yểu, và đề xuất một loại “vaccine”, một đáp án kiểu trò chơi cho trẻ con.

Khi đặt vấn đề cho người lớn, loại “vaccine” nào sẽ diệt được con “virus”?

Ta trở lại với hành trình “người có học tầm đạo”. Cụm từ này nêu bật tính cách tích cực của người lên đường đi tìm. Họ nghe có tiếng gọi, lên đường tìm kiếm và khám phá ra chân trời mỗi ngày mỗi mới hơn.

Để duy trì được tinh thần tầm đạo, việc học tập trực tuyến đòi phải được chuẩn hóa về giáo trình, giáo viên, tổ chức giảng dạy… Công việc này đòi hỏi có sự chuẩn bị, đầu tư chứ không phải muốn là làm được ngay.  Dù sao, hướng tới kỷ niệm 500 năm Tin mừng đến trên đất Việt, chúng ta cần cùng nhau suy tư đóng góp. Hơn nữa, chính tình thế cách ly đang rọi cho ta ánh sáng để làm tăng trưởng những hạt cải Chúa đã gieo trồng, nơi mái trường Lời Chúa.

MÁI TRƯỜNG LỜI CHÚA

Thông báo chiêu sinh của trường có thể tìm thấy tại Mt 11,28-29: “Tất cả những ai đang vất vả mang gánh nặng nề, hãy đến cùng tôi, tôi sẽ cho nghỉ ngơi bồi dưỡng. Anh em hãy mang lấy ách của tôi, và hãy học với tôi, vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường”, và tại Ga 8,31-32: “Nếu các ông ở lại trong lời của tôi, thì các ông thật là môn đệ tôi; các ông sẽ biết sự thật, và sự thật sẽ giải phóng các ông”.

Lời của Chúa nằm sẵn trong quyển Tân ước nơi tay ta. Mỗi ngày học viên có thể tự mở lấy đoạn Tin mừng có ghi nơi quyển lịch Công giáo. Còn tài liệu học tập thì lấy ở đâu? Chàng học trò nghèo Trần Minh ngày xưa, không có dầu đèn, phải đọc sách dưới trăng hoặc dưới ánh chớp đom đóm. Bạn đọc ngày nay không đến nỗi như thế. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy ánh sáng trên trang Web của nhiều dòng tu cũng như nhiều giáo phận. Đó đã là chìa khóa đơn giản, là chương trình căn bản để huấn luyện cho Giáo hội một lớp người có học, có đức tin và có lòng đạo.

Số tín hữu vào các trang truyền thông Công giáo hiện không phải là ít nhưng hình như không mấy ai thấy được thúc đẩy để tiến xa hơn một chút. Phải chăng chỉ vì nó chẳng thiết thực gì với cơm áo gạo tiền? Phải chăng vì có cố gắng cho lắm cũng có ai quan tâm gì tới? Phải chăng vì cái cảm tưởng ở trường ấy chỉ có một lớp, một lớp vỡ lòng cứ học đi học lại mãi? Phải chăng vì thế mà những người tầm đạo ngày ngày vẫn đi ngang cổng trường nhưng không vào?

Tôi cho rằng lý do ở chỗ khác. Có thể vì người ta quên mất rằng giá trị không tùy thuộc sự nhìn nhận của người này người nọ nhưng ở nụ cười hài lòng của Thiên Chúa khi nhìn mỗi đứa con của Ngài. Tại đây hẳn là có điều gì đó tựa như một công án ở các thiền đường, bởi lẽ bước qua cổng trường là bạn thấy ngay mấy dòng chữ: “Ngay giờ ấy, được Thánh Thần tác động, Đức Giêsu hớn hở vui mừng và nói: “Lạy Cha là Chúa Tể trời đất, con xin ngợi khen Cha, vì Cha đã giấu kín không cho bậc khôn ngoan thông thái biết những điều này, nhưng lại mặc khải cho những người bé mọn. Vâng, lạy Cha, vì đó là điều đẹp ý Cha” (Lc 10,21).

Dù sao vẫn không phải là lỗi của bạn, chỉ là một hiểu lầm không đáng có. Những gợi ý nọ cho bài Tin mừng hằng ngày có thể chẳng có gì mới. Tuy nhiên, điều nhà trường đề nghị với bạn không phải là nội dung những gợi ý ấy, mà là chính Lời Chúa và chính Chúa. Đoạn gợi ý sẽ chỉ là cái cớ để nhắc bạn trung thành tiến vào việc thực tập và đào sâu kinh nghiệm gặp Chúa,  tự nuôi mình bằng Kinh thánh theo những cách thức tiến lên dần của các Truyền thống Công giáo: Đọc Lời Chúa theo phụng vụ thánh lễ hằng ngày, học thuộc một câu, làm lectio divina, học hỏi, suy niệm, rồi dựa vào đó để xét mình, phân định tìm ý Chúa, vượt thắng những cám dỗ làm điều tốt, uốn mình theo sự thanh tẩy và huấn luyện  của Chúa, và cuối cùng là sống hiệp nhất trong Chúa. Như thế, bạn sẽ làm cho nụ cười của Chúa ngày càng mãn nguyện về bạn. Và cũng vì thế, đây không phải là chuyện hậu Covid-19 nhưng là chuyện hiện tại.

Những cách tự nuôi mình trên đây là những bước giúp bạn lớn lên trong Lời Chúa. Mẫu số chung của những cách ấy là sự lắng nghe. Bài 3: Thực tập lắng nghe.

Bài 3: THỰC TẬP LẮNG NGHE

Cuối bài trước ta đã nói tới những kinh nghiệm khác nhau của các Truyền thống Công giáo: Đọc Lời Chúa theo phụng vụ thánh lễ hằng ngày, học thuộc một câu, làm lectio divina, học hỏi, suy niệm, rồi dựa vào đó để xét mình, phân định tìm ý Chúa, vượt thắng những cám dỗ làm điều tốt, uốn mình theo sự thanh luyện của Chúa, và cuối cùng là sống hiệp nhất trong Chúa.

MỘT KINH NGHIỆM TIẾN DẦN

Nếu nói là tiến lên dần thì đúng ra, những kinh nghiệm này nên đọc từ dưới lên:

  1. Hành trình Phanxicô
  2. Hưởng ứng sự thanh luyện của Chúa (phân định 3).
  3. Ở lại trong Đấng yêu thương ta.
  4. Thắng những cám dỗ làm điều tốt (phân định 2).
  5. Soi lòng, xét mình thăm dò ý Chúa (phân định 1).
  6. Thinh lặng suy niệm.
  7. Học hỏi Lời Chúa.
  8. Làm “lectio divina”.
  9. Học thuộc một câu và ghi nhớ cả số trích của nó.
  10. Đọc đoạn Lời Chúa.

Những sợi rễ thầm lặng khuất sâu phía dưới, nuôi dưỡng cả cây cao, từ gốc to trụ vững toàn thân, với cành lá sum suê trổ sinh nhiều hoa trái. Vẫn có những trường hợp ngoại lệ, một em bé sáu tuổi như Đấng đáng kính Antonietta Meo[2] hoặc một bà cụ không biết đọc biết viết ở một làng quê nào đó có thể chỉ biết vài câu Lời Chúa ngắn ngủi mà vẫn thường xuyên ở lại trong Chúa. Thế nhưng thông thường, ta phải xây từ nền móng.

NHỮNG KINH NGHIỆM LẮNG NGHE

Nếu nói là đào sâu, người ta có thể xếp thứ tự từ ngoài vào trong, tiến theo vòng xoắn ốc. Khởi đầu là đọc bằng mắt, nghe bằng tai, rồi thấy bằng tâm trí và nghe bằng cõi lòng. Những ngày cách ly và phong tỏa có một hiệu quả hay là giảm bớt những gì không cần thiết. Nhờ đó cả ngoài đường lẫn trong nhà đều yên tĩnh hơn và ta dễ lắng nghe hơn.

Ta có thể bất ngờ được nghe tiếng Chúa giữa nhiều tình huống cuộc sống, mà cũng có thể chủ động tìm nghe tiếng Chúa: “Lạy Chúa, xin hãy nói, này tôi tớ Chúa đang lắng tai nghe” (1Sm 3,10).

Để nghe Chúa, ta phải dành cho Ngài một chút thời giờ. Trong những ngày chống dịch, bạn đang dùng thời giờ vào việc gì? Nếu bạn bắt đầu thấy coi trọng việc gặp Chúa hơn, thì hãy dành thời giờ cho Chúa cách hào phóng hơn. Khi dịch Covid-19 qua đi, bạn ít rảnh rỗi hơn, nhưng nhờ kinh nghiệm hào phóng hôm nay, lúc ấy bạn sẽ dễ dành ưu tiên cho Chúa.

Trước đây những bước càng vào trong càng bị coi là chuyện riêng của giới nhà tu, và ít có tài liệu hướng dẫn cách dễ hiểu cho giáo dân. Với loạt bài này, chúng tôi mong cung cấp cho các bạn đọc giáo dân trẻ những dẫn nhập thật gần gũi, để bạn tập thử và rủ người khác tập rồi cùng nhau trao đổi, giúp nhau dần dần nâng cao kinh nghiệm.

Ngay hôm nay, bạn hãy dành thời giờ cho những thực tập khởi đầu, trước hết là đọc Lời Chúa.

ĐỌC LỜI CHÚA THEO THÁNH LỄ TRONG NGÀY

Kinh nghiệm đầu tiên là đọc đoạn Lời Chúa theo thánh lễ hằng ngày. Các chu kỳ bài đọc thánh lễ Chúa nhật và ngày thường đã được ấn định từ năm mươi năm rồi. Nó có vẻ là một sự phân chia máy móc, nhưng lạ thay, biết bao người đã phản hồi rằng những bài đọc in sẵn ấy luôn sát sườn với thực tế cuộc sống hiện tại của họ. Bạn ngạc nhiên chăng? Hãy cứ mở rộng cõi lòng đón nhận rồi đọc, bạn sẽ khám phá ra đó là bữa tiệc dọn sẵn và ta là khách được mời nhưng thường thì ta còn mải lo mua bò, tậu ruộng…

HỌC THUỘC LÒNG

Kinh nghiệm thứ hai là từ bài đọc ấy, bạn tự chọn một câu giàu ý nghĩa nhất cho bạn lúc này, lặp đi lặp lại đến thuộc lòng và ghi nhớ cả số trích của nó. Sau năm 1975, Ban Thánh nhạc Gp. Nha Trang có sáng kiến chọn mỗi Chúa nhật một câu Tin mừng, dệt thành bài ca Ý lực sống để hát cho thuộc. Tới nay, chương trình ấy được đúc kết thành hai bộ, cho hai lần chu kỳ ba năm A, B, C. Song song đó, còn có thêm bộ thứ ba của linh mục nhạc sĩ Mi Trầm, với tên gọi “Bài ca Lời Chúa” được dọn thành Karaoke… Các bạn trẻ lớn lên tại những giáo xứ áp dụng sáng kiến ấy, sau 330 Chúa nhật của hai chu kỳ, có thể thuộc 300 câu Kinh thánh là ít. Các bạn trẻ Tin Lành có thể thuộc chưa tới 100 câu nhưng là những câu chọn sẵn để vận dụng cho việc rao giảng và thuyết phục. Họ đọc vanh vách cả câu Kinh thánh lẫn số trích khiến bạn có cảm tưởng họ thuộc lòng trọn bộ Kinh thánh. Nếu bạn có kế hoạch vận dụng kho Ý Lực Sống trên đây, bạn sẽ không kém gì họ. Tuy nhiên đây không phải là chuyện để bàn lúc này.

LECTIO DIVINA 

Kinh nghiệm thứ ba là “lectio divina”, có thể dịch là “gậm nhấm thiên thư”, lấy từ đời sống các đan sĩ. Hằng ngày, ngoài các giờ kinh, nguyện ngắm và thánh lễ, các đan sĩ thường phải làm việc tay chân liên tục. Họ tranh thủ từng năm ba phút để đọc sách nuôi dưỡng đời sống tâm linh, từ các sách trong Kinh thánh cho đến sách các giáo phụ và các bậc thầy tâm linh, nghiền ngẫm để dọn đường cho tĩnh nguyện. Về sau, nhiều cộng đoàn chính thức rải đều những khoảng rảnh để “đọc các sách đạo”  (x. Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo, số 1177). Chính nhờ giải pháp ấy, các đan sĩ có thể tự học và thăng tiến không ngừng, có thể trở thành những học giả thầm lặng. Nội dung  được chọn đọc là sách đạo chứ không riêng Kinh thánh, và cách đọc là đọc góp từng phút rồi vừa lao động vừa nghiền ngẫm, cho nên từ “lectio divina” của các đan sĩ có lẽ phải được dịch là “gậm nhấm thiên thư”, đọc sách đạo từng chút một và nghiền ngẫm. Mai đây, khi Giáo hội Việt Nam có những Cao đẳng và Đại học trực tuyến, các học viên có thể tìm thấy nơi kinh nghiệm này một giải đáp tuyệt vời cho tình cảnh vừa học vừa làm. Bạn hãy sắm một quyển Tân ước cỡ nhỏ nhất, tiện đem theo mình khi đi đường, để bất cứ lúc nào và ở đâu cũng có thể đọc và nhâm nhi một đoạn ngắn hoặc vài câu. Bạn cũng có thể đem theo một quyển “sách thiêng liêng”, hoặc một sách đạo nào khác để đọc cả trên xe như những người khách “du lịch ba lô” vẫn làm. Bạn cũng có thể ghi những nội dung ấy vào ‘smartphone’ để mang theo đọc nữa chứ?

HỌC HỎI LỜI CHÚA

Kinh nghiệm thứ tư là học hỏi Lời Chúa. Giáo trình khối Kinh thánh trong Chương trình Giáo lý Phổ thông (12-15 tuổi) nhằm chuẩn bị cho các bạn trẻ khả năng này. Bạn đã qua chu kỳ Giáo lý khối Kinh thánh nhưng hiện bạn còn kiên trì với việc đọc Kinh thánh chăng? Để tái lập, duy trì và phát triển kinh nghiệm ấy, bạn thử tự đặt lại vấn đề học Kinh thánh để mỗi ngày một tiến xa hơn. Xin giới thiệu những bài viết giản dị và sáng rõ của cha Antôn Nguyễn Cao Siêu, dòng Tên, trên trang Web của Ủy ban Kinh thánh trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, tại http://www.kinhthanhvn.net/ .  Mỗi tuần có một nội dung học hỏi khởi đi từ Tin mừng Chúa nhật, với tám câu hỏi và trả lời. Tám cặp hỏi đáp của cha Siêu giúp bạn tập quen với hai việc: học hỏi Lời Chúa và suy niệm Lời Chúa.

QUỸ THỜI GIAN CHO HỒN KITÔ HỮU

Ta không cứ xây đi đắp lại mãi nền móng ban đầu. Internet đang tạo điều kiện để mọi tín hữu đã xong chương trình lớp 12 đều có thể trở thành những người có học, có đức tin và lòng đạo. Vấn đề là biết dành ưu tiên cho những bận tâm này trong thời gian biểu hằng ngày, hằng tuần và hằng năm của ta. Tại Hàn Quốc, có những nơi các học sinh tốt nghiệp trung học được khuyến khích theo một khóa học truyền giáo trước khi vào đại học, tựa như bên Campuchia nhiều bạn trẻ vào tu sáu tháng ở chùa trước khi lập gia đình. Sau thời gian ở chùa, các bạn trẻ Campuchia sẽ lập gia đình như những cư sĩ Phật giáo. Sau năm học về truyền giáo, các bạn trẻ Công giáo người Hàn sẽ quay lại nhà trường như một nhà truyền giáo sinh viên rồi ra trường như một nhà truyền giáo kỹ sư, bác sĩ, giáo viên, kiến trúc sư, vv… Các học viện cao đẳng giáo lý trực tuyến sẽ không đòi bạn trẻ dành hẳn một năm hay sáu tháng nhưng sẽ xin họ từng giờ trong cuộc sống, suốt nhiều năm liền. Để có được quyết tâm kiên trì học hỏi, chúng ta cần tự trang bị nhiều lòng hiếu học và hiếu đạo hơn cả các bạn trẻ Công giáo Hàn Quốc và Phật tử Tiểu thừa.

Bạn hãy tập dành quỹ thời gian ấy cho hồn đạo của bạn ngay từ hôm nay.

Mời bạn xem bài 4: Ở lại trong Đấng yêu thương ta, để thoát khỏi làn sóng tục hóa.

Bài 4: Ở LẠI TRONG ĐẤNG YÊU THƯƠNG TA

Khi bản thảo loạt bài này được gửi đến một số người để xin góp ý, ba bài đánh số 4, 5 và 6 không chỉ giới thiệu các kinh nghiệm mà đã dừng lại để nói về cách thực tập, khiến dòng tư tưởng của ba bài trước bị đứt đoạn. Tôi hơi khó xử, một số người có thể đang chờ nghe xem những kinh nghiệm tiếp theo là thế nào, nhưng với một số người khác, đây lại là chuyện dài dòng, không cần thiết!

Để dung hòa, mời anh chị em chúng ta dừng lại và lùi lại một chút để cùng nhìn vào thách đố chung của Hội thánh toàn cầu cũng như riêng của Hội thánh Việt Nam và viễn ảnh đang chờ ta ở chân trời 2033.

Thách đố lớn hiện nay là tình trạng tục hóa ngày càng trầm trọng, không ở đâu xa mà ngay trong lòng Giáo hội tại quê nhà. Cả người Công giáo bị lây nhiễm sự vô cảm của xã hội, đã mất hẳn sự “hăng hái”, chẳng còn thấy ai muốn làm gì cả! Quả là có sự khác biệt giữa hai bầu khí sống đạo trước và sau năm 1985-1986, thời điểm bắt đầu đổi mới về kinh tế, chuyển dần sang cơ chế thị trường, ngày càng tiến theo văn minh tiêu thụ. Người ta nói đến một sự tuột dốc đáng bi quan. Giáo lý Công giáo như đã bị biến thành chuyện lý thuyết suông? Điều gì đã khiến người ta phai nhạt dần đức tin, đức mến và buông theo cầu an, hưởng thụ? Tuy nhiên, vững tin vào Chúa Kitô Phục sinh, ta hiểu rằng đó là cái hiện tại đang qua đi để lạc quan về một hiện tại đang tới mà chính Chúa vẫn luôn ban ơn cho ta xây đắp. Ta hãy nhìn thẳng vào thực trạng đang qua đi, trào lưu tục hóa.

1. TRÀO LƯU TỤC HÓA

Cuối năm 2000, Đấng đáng kính Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận từng lưu ý chúng tôi rằng: “Đoàn sủng chiêm niệm Cát Minh rất cần cho Dân tộc Việt Nam thời hậu chiến, khi phải đương đầu với sức hút của văn minh tiêu thụ. Cuộc đối mặt này sẽ gay go hơn nhiều so với các cuộc bách hại những thế kỷ qua”.

Nay đã hai mươi năm rồi, lời nhắn nhủ ấy ngày càng thấm thía. Người tín hữu đứng trước ngã ba đường, không thể làm tôi hai chủ, phải chọn hoặc là Thiên Chúa hoặc là Tiền Của và họ đang chọn gì? (x. Mt 6,12). Nhìn các bạn trẻ rời lớp giáo lý của giáo xứ, lên đường đi học, đi làm xa, ta man mác buồn vì cảm thấy mình đang mất đi những đứa con ưu tú, mất không do cách xa về không gian nhưng do chỗ họ sẽ khó đứng vững trước cơn lốc tiêu thụ.

Cùng lúc ấy, luồng gió triết học của chủ nghĩa tương đối chi phối cách nhìn và tư tưởng của thế hệ mới, cả nơi không ít những người thánh hiến. Khi các giá trị nền tảng trước đây bị đặt dấu hỏi, đúng hay sai đều trở thành tương đối, họ bị mất phương hướng, mất hệ quy chiếu, và không còn đủ nội lực để chống lại một sức hút mãnh liệt đang lôi cuốn.

 Đúng như lời Thánh Phaolô: “Sẽ đến thời người ta không còn chịu nghe giáo lý lành mạnh, nhưng theo những dục vọng của mình mà kiếm hết thầy này đến thầy nọ, bởi ngứa tai muốn nghe” (2Tm 4,3). Đó cũng là điều chính Chúa đã báo trước: “Nhưng khi Con Người ngự đến, liệu Ngài còn thấy lòng tin trên mặt đất nữa chăng?” (Lc 18,8).

Hình như người Công giáo Việt Nam ngày nay không còn mấy hãnh diện được là con cháu các Thánh Tử Đạo và cũng không còn tha thiết mấy với việc chiến thắng chính mình. Làm sao để giúp mọi tín hữu tìm lại được khí phách của tiền nhân? Thiết tưởng cần có một sư phạm gợi lên được những đà sống tự phát của đại chúng tín hữu, không riêng trong việc tôn kính các Thánh[3] mà trước hết trong việc cảm nghiệm Lời Chúa, sức mạnh vô song giúp nâng cao đức tin và lòng mến.

2. CẦN GIÚP DÂN CHÚA TIẾP CẬN VỚI LỜI CHÚA

Khi khắp nơi phải đình chỉ những thánh lễ tụ tập đông người, Đức Cha Antonio Gómez Cantero, Giám mục Giáo phận Teruel, Tây Ban Nha, đã thẳng thừng nêu cho các giám mục và linh mục câu hỏi về việc kêu gọi tham dự thánh lễ trực tuyến: “Chẳng phải là chúng ta đang đối xử với các tín hữu như thể họ không biết cầu nguyện, và nên phụ thuộc vào hàng giáo sĩ?… Với những gì chúng ta đã làm cho đến nay, có phải chúng ta đang coi anh chị em tín hữu chỉ là khán giả?… [4]

Cách đặt vấn đề của Đức Cha Antonio khiến ta phải suy nghĩ. Từ nửa thế kỷ rồi, Phụng vụ của Giáo hội đã trao tặng cho Dân Chúa một cái khung tuyệt vời để đọc, học và sống Lời Chúa hằng tuần và hằng ngày. Giờ đây bỗng dưng không được dự lễ tập trung, mấy gia đình có khả năng tự tổ chức cùng đọc Lời Chúa và chia sẻ với nhau? Đã có những linh mục muốn cùng đọc Lời Chúa với giáo dân trong thánh lễ nhưng hình như luật phụng vụ không cho phép?

Thiết tưởng luật phụng vụ cần quan tâm tới một sư phạm giúp giáo dân tham dự tích cực hơn, để họ trưởng thành hơn, và có thể tự đảm nhận việc đọc và nghe Lời Chúa khi thiếu vắng linh mục. Có thể một đôi trường hợp nào đó không đạt yêu cầu, nhưng có hệ gì? Đức Thánh Cha Phanxicô từng viết: “Tôi thà có một Hội Thánh bị bầm dập, mang thương tích và nhơ nhuốc vì đi ra ngoài đường, hơn là một Hội Thánh ốm yếu vì bị giam hãm và bám víu vào sự an toàn của mình.” (Tông huấn Niểm Vui Tin Mừng, 49). “Chúng ta cần phải chuyển đổi từ một nền mục vụ thuần tuý bảo tồn sang một mục vụ dứt khoát  mang tính truyền giáo” (Sđd, 15).

Cuộc cách ly xã hội có tác dụng trắc nghiệm cả đức tin của người tín hữu và cả đường lối sư phạm cũ mòn của chúng ta.

Đã đến lúc chúng ta cần bám chặt lấy Lời của chính Chúa để nhìn thẳng vào cơn hồng thủy tục hóa đang xói mòn và làm tê liệt sự sống của Dân Chúa, và để cùng nhau tìm giải đáp phù hợp. Đã hơn một lần Đức Thánh Cha nói cuộc khủng hoảng hiện nay là cơ hội để hồi tâm. Ta còn có thể nói thêm: Đây là cơ hội để đến với Lời Chúa một cách mới. Tất cả chúng ta, linh mục, tu sĩ cũng như giáo dân đều được mời gọi dìm mình vào Lời Chúa và để cho Lời Chúa thanh tẩy.

Bao năm Lời Chúa bị lãng phí, Lời Chúa không thật sự tác dụng, không phát huy được khả năng đem lại sự sống cho Dân Chúa. Lời Chúa không phải chỉ được học mà đủ, còn phải được nghiền ngẫm và sống. Sư phạm của chúng ta có tạo nên được thói quen nghiền ngẫm và sống Lời Chúa chưa? “Lời Thiên Chúa là lời sống động, hữu hiệu và sắc bén hơn cả gươm hai lưỡi: xuyên thấu chỗ phân cách tâm với linh, cốt với tuỷ; lời đó phê phán tâm tình cũng như tư tưởng của lòng người. Vì không có loài thọ tạo nào mà không hiện rõ trước Lời Chúa, nhưng tất cả đều trần trụi và phơi bày trước mặt Đấng có quyền đòi chúng ta trả lẽ” (Hr 4,12-13).

Cần giúp Dân Chúa đích thân đến với Lời Chúa. Nếu họ chỉ thụ động đến nhà thờ ngồi nghe, làm sao họ xác tín được chính nghĩa nơi dòng nước ngược của Bài giảng Trên núi? Thiên Chúa muốn nói gì với Hội thánh khi phơi bày thực tế đại chúng giáo dân bị hoang mang và sớm biến chất chỉ vì thiếu các thánh lễ tập trung? Sự kiện ấy không hề là một sự kiện không đáng kể. Chúng ta cần đọc ra được ý định của Chúa để quả cảm đi tìm một lề lối sư phạm mới và hữu hiệu.

Cùng với vị Giám mục Tây Ban Nha, chúng ta hiểu rằng chìa khóa chính để nhân loại thoát khỏi cơn lốc tục hóa là Giáo hội cần có được những linh mục yêu thích cầu nguyện trong thinh lặng. Muốn vậy, thiết tưởng trong thời khóa biểu hằng ngày của chủng viện, cần ưu tiên xếp cho việc nguyện ngắm đủ 30 phút để chủng sinh có thể bảo đảm được trọn 20 phút nguyện ngắm. Xin để cho chủng sinh lớn lên trong tình Chúa nhờ được thinh lặng một mình với Chúa từ đầu tới cuối giờ, thay vì cứ phải nghe ru ngủ bên tai những lời gợi ý mớm sẵn. Chính họ có gặp Chúa trong thinh lặng, khi làm mục vụ mới biết cách giúp giáo dân cũng gặp Chúa và dám theo đuổi công cuộc phúc âm hóa, ngược với dòng tục hóa. Cũng thế, đội ngũ học viên trường trực tuyến cần được huấn luyện thế nào để sẽ thực sự là những tác nhân chính trong tiến trình dậy men Chúa mong ước.

3. THEO CHÂN HỘI THÁNH THUỞ BAN ĐẦU

Sự đối nghịch giữa phúc âm hóa và tục hóa được gói gọn trong lời Chúa nói: “Không ai có thể làm tôi hai chủ… Anh em không thể vừa làm tôi Thiên Chúa vừa làm tôi Tiền Của được” (Mt 6,24), nói theo người Việt mình, đây là sự đối nghịch giữa nhân nghĩa với tiền tài. Tục hóa xây dựng tất cả nhắm tiền bạc và lợi nhuận, còn phúc âm hóa là xây dựng tất cả khởi đi từ tình thương và nhắm đến tình thương (x. Ga 13,34-35), như trong buổi đầu của Hội thánh, “các tín hữu thời bấy giờ đông đảo, mà chỉ có một lòng một ý. Không một ai coi bất cứ cái gì mình có là của riêng, nhưng đối với họ, mọi sự đều là của chung” (Cv 4,32).

Đó là nhúm men của nền văn minh tình thương đã từng lây lan tới Việt Nam và giờ đây chúng ta cần làm lây lan thêm nữa. Khi Hội đồng Giám mục Việt Nam nhóm họp lần đầu, năm 1980, mô hình ấy đã được đề ra thật chói sáng. Những vị biên soạn lá thư chung đầu tiên đã có một cảm hứng kỳ diệu là xây định hướng mục vụ trên căn bản giáo hội học theo thông điệp “Giáo hội Chúa Kitô” của Đức Thánh Cha Phaolô VI và hiến chế tín lý về Hội thánh của Công đồng Vaticanô II. Đã bốn mươi năm rồi, lá thư chung đầu tiên ấy vẫn luôn xứng đáng là một tuyên ngôn của Giáo hội Việt Nam:

“Dân mới được Chúa Kitô thiết lập để thông dự vào sự sống, bác ái và chân lý, được Người sử dụng như khí cụ cứu rỗi cho mọi người, và được Người sai đi khắp thế giới như ánh sáng trần gian và như muối đất” (Mt 5,13-16; GH 9,2).

“…Để sống trung thành với bản chất và sứ mạng của Hội Thánh như vừa nói ở trên, chúng tôi đề ra đường hướng mục vụ sau đây: chúng ta phải là Hội Thánh của Chúa Giêsu Kitô trong lòng dân tộc Việt Nam.

Trước hết, chúng ta phải là Hội Thánh của Chúa Giêsu Kitô nghĩa là:

– Gắn bó với Chúa Kitô và hợp nhất với Hội Thánh toàn cầu.

– Gắn bó với Đức Giáo hoàng, vị đại diện Chúa Kitô, người được Chúa giao trách nhiệm “chăn dắt đoàn chiên của Người” (Ga 21,15-18), và “làm cho anh em vững mạnh” (Lc 22,32).

– Gắn bó với nhau trong tình huynh đệ theo kiểu mẫu Hội Thánh thời sơ khai: “Chỉ có một tấm lòng, một linh hồn, không một người nào nói là mình có của riêng nhưng đối với họ, mọi sự là của chung” (Cv 4,32; 2,42).

– Trung thành với tinh thần của Công đồng Vaticanô II là tinh thần cởi mở, đối thoại và hoà mình với cộng đồng xã hội mình đang sống.

Để đạt mục đích ấy, trước hết chúng ta phải không ngừng hoán cải lương tâm và thay đổi cách sống của mỗi cá nhân cũng như mỗi cộng đoàn Dân Chúa trong Hội Thánh ở Việt Nam sao cho phù hợp với Phúc Âm hơn. Công việc này chúng ta thực hiện nhờ lắng nghe Lời Chúa, lãnh nhận các bí tích, chuyên cần cầu nguyện và thành tâm kiểm điểm đời sống (LBTM 15).” (Sđd, số 8).

Tôi đã được nhìn thấy Hội thánh thuở ban đầu như thể tái hiện ở Tp. Đà Lạt, khi mọi người cùng nhau học tập và sống theo lá thư ấy. Tôi chỉ là một người khách tạm trú nhiều năm tại địa phương Đà Lạt, chỉ tham gia các buổi học về thư chung chứ không tham gia giảng huấn. Thế nhưng mãi tới nay tôi vẫn còn ngây ngất khi nhớ lại mình đã từng được chạm tới bầu khí của một Hội thánh đích thật khi đến thăm và sinh hoạt với những nhóm lớn nhỏ tại nhiều giáo xứ khác nhau. Tôi còn giữ được chứng từ, chín lá thư một cô giáo tín đồ Cao Đài gửi cho người chị em bạn kể lại hành trình theo Chúa cam go của cô, cô quyết theo Chúa chỉ vì cảm kích trước tình hiệp thông và hiệp nhất của cộng đồng giáo xứ Suối Thông B.

Đức cha Bartôlômêô đã xây dựng được hình ảnh lý tưởng ấy nhờ bốn yếu tố: (1) chính ngài dám chấp nhận bị hiểu lầm để nêu cao giáo huấn của Công đồng về Hội thánh, (2) Giáo xứ Chánh Tòa Đà Lạt được xây dựng đúng theo quan điểm và chỉ thị của ngài, (3) có tới sáu giáo xứ đầy sức sống do những linh mục thuộc những Dòng khác nhau đảm trách, vị nào cũng cố gắng phát huy sự hiệp nhất và hiệp thông theo cách của Dòng mình, và thứ tư là (4) một tầng lớp có học, có tinh thần đức tin và lòng đạo. Nhóm người này là lớp men giúp cho việc học tập và sống theo thư chung lan rộng tới các giới, các đoàn thể và những nhóm chia sẻ Lời Chúa.

Cũng như nơi Giáo hội thuở đầu, dù cho chỉ kéo dài được dăm bảy năm rồi phai nhạt dần do ảnh hưởng của trào lưu đổi mới về kinh tế khiến việc học tập bị lơi là, bầu khí ấy vẫn là lời chứng sống động cho thấy lý tưởng Tin mừng là khả thi. Rồi cũng như xưa, khi đại chúng Dân Chúa không còn giữ được nếp sống lý tưởng ấy, các Dòng tu vẫn tiếp tục duy trì nó, để đến một lúc nào đó lại giúp Dân Chúa thấm nhuần Tin mừng của Chúa. Ước gì giờ đây, qua các thành viên tại thế của mình, mỗi Dòng tu sẽ lại cung cấp cho Dân Chúa tại Việt Nam những kinh nghiệm thực hành của Dòng trên đường nhắm tới đức ái hoàn hảo.

Đức cha Bartôlômêô xưa là giám đốc Đại chủng viện Huế. Ngài không những cho phép mà còn khuyến khích chủng sinh gia nhập các hiệp hội huynh đệ linh mục triều nhằm giúp nhau thăng tiến đời sống tâm linh. Tôi không học ở Huế nhưng, được quen biết một số cha đàn anh thuộc các giáo phận miền trung, tôi rất ngưỡng mộ những thành viên của các nhóm OPAC, USU, Caritas, Ora et Labora, v.v…quả là những người mẫu mực. Nếu sợ rằng các tổ chức huynh đệ này sẽ gây chia rẽ trong hàng ngũ linh mục giáo phận thì thật sai lầm, bởi lẽ trong thực tế thì ngược lại, chính các anh em ấy là men hiệp nhất rất hữu hiệu cho cộng đồng linh mục.

Khi một linh mục tha thiết với tinh thần hiệp thông, nhà xứ của vị ấy sẽ thành “nhà Đức Chúa Trời”. Có lần tôi đến thăm một cha đàn anh thuộc dòng Phan Sinh. Anh vừa coi một xứ rất đông tại Xuân Sơn, Bà Rịa, vừa chăm sóc gần mười bạn trẻ tìm hiểu ơn gọi. Tôi hỏi bí quyết, anh bảo: “Tôi chỉ dặn họ rằng: mấy ông thấy tôi làm sao thì cứ làm như vậy là xong.” Đó là sư phạm dậy men, sư phạm của ánh sáng và sự sống.

Khoảng năm 1980 có dịp về thăm tận phía cực nam của đất nước, tôi được đến thăm một nhà xứ mà về sau nhiều anh em bảo đó là một nhà xứ mẫu, có hộp tiền dùng chung cả cha sở, cha phó và thầy xứ, các vị cùng chung tay lo cho người nghèo và làm việc có kế hoạch. Đó là nhà xứ của cha Giuse Nguyễn Văn Việt (1936-2015) ở Rạch Giá… Đó đây đều có những nhà xứ để lại cho tôi ấn tượng tuyệt vời, dù chỉ dừng chân vội vã, với hình ảnh những đàn anh đạt đạo, vui trong cảnh nghèo, những người cùng tuổi hoặc những đàn em trẻ trung, thanh thoát, hồn nhiên.

Cả những Tòa Giám mục nghèo khó nữa, như Tòa Giám mục Bắc Ninh. Tôi đến đó với một cha đàn anh vào tháng 9-1990. Mọi người trong Tòa Giám mục đều ăn cơm chung với Đức Giám mục. Có một linh mục, mươi chị em tu hội đời, một nhóm chủng sinh lớn và nhỏ, mấy người giúp. Đức cha Phaolô Phạm Đình Tụng bảo các chị tu hội hát tặng các cha miền Nam một bài quan họ. Rồi ngài bỏ nghỉ trưa để chia sẻ cho chúng tôi kinh nghiệm về hiệp thông và hiệp nhất, mong chúng tôi về kể lại cho anh em miền Nam. Tại Bắc Ninh hồi ấy cả giáo phận chỉ có Đức Giám mục và hai hay ba linh mục được công nhận. Chiều Thứ Bảy, giáo dân khắp giáo phận kéo về xưng tội và dự lễ, nằm la liệt khắp khuôn viên Tòa giám mục. Họ đem theo gạo và thức ăn, còn nồi niêu, chén bát, bếp, củi thì Tòa giám mục có sẵn… Không ai kể cái gì mình có là của riêng, mọi sự đều là của chung… Hai mươi bảy năm sau tôi có dịp quay lại, nhà ăn Tòa giám mục Bắc Ninh cũng dành chung cho tất cả, từ Giám mục đến những người nhỏ nhất…

Ở Kontum cũng không khác. Năm ngoái đây, về thăm một anh em bị tai biến nằm một chỗ, tôi rất vui vì Tòa Giám mục Kontum thật giản dị mà thâm tình, đâm nghĩa. Có lần trước đây, tôi đi thăm Đức Cha Micae nhưng chưa tới Kontum thì gặp ngài ở Pleiku. Ngài mời lên xe, đưa tới những giáo điểm rất mới, rải rác giữa núi rừng, có những nơi thiếu vắng linh mục, chỉ có vài nữ tu đơn độc. Ít lâu sau, tôi có việc ghé thăm đan viện Cát Minh Sài Gòn. Chị phụ trách nhà khách tại đó vừa ở Kontum về sau mấy tháng giúp chị em cùng dòng trên ấy. Tôi hỏi chuyện, chị giơ cao hai tay và nói:

– Chúa ơi, mấy ông cha ở Kontum sống như thời các thánh Tông đồ.

Còn nữa, ôi, nếu phải kể hết những tấm gương sáng chói của những cuộc sống gia đình đã khiến tôi quyết chạy đua trên đường nên thánh! Nhưng có lẽ tôi chỉ cần kể bằng ấy cũng đủ để nói rằng nếu chúng ta muốn thì Chúa vẫn ban cho chúng ta đủ ơn để xây dựng ngay nơi gia đình và cộng đoàn của mình một nền văn minh tình thương. Và đó là phần thứ ba trong chương trình huấn luyện của trường Cao đẳng trực tuyến mà tôi đề nghị: Một tấm lòng cho Chúa và các linh hồn.  

Nếu để riêng từng người một, ta có thể bị nao núng, không dám bước theo con đường hẹp của Chúa, nhưng khi biết dắt tay nhau cùng đi, ta sẽ thấy an tâm bên cạnh Thầy yêu và bạn quý, liên kết với Chúa Kitô là đầu và với mọi anh chị em là chi thể.

4. TẬN DỤNG NGOẠI CẢNH, TẬP SỐNG LẮNG ĐỌNG

Từ kinh nghiệm của chính mình, linh mục sẽ giúp mỗi gia đình tận dụng hoàn cảnh cách ly xã hội mà khám phá lại ơn gọi của mình và xây dựng hạnh phúc của mình nơi sự thinh lặng. Ta cần có những chỉ dẫn giúp các gia đình tổ chức lại việc cầu nguyện của họ. Thay vì gọi là “kinh sáng”, “kinh tối”, cần gọi là việc cầu nguyện đầu ngày và cuối ngày để nhấn mạnh chỗ đứng của Lời Chúa và sự thinh lặng khi cầu nguyện. Cần dành những khoảng lặng trong mỗi giờ kinh và những chỗ nghỉ trong từng kinh. Cần hát và đọc kinh nhỏ tiếng, theo nhịp thở than rên siết khôn tả của Chúa Thánh Thần (x. Rm 8,26). Cần phát huy tính chiêm niệm của chuỗi Mân côi và chuỗi kính Lòng Chúa Thương Xót bằng cách đọc nhẹ, chậm và có nhiều khoảng lặng.

Nên gợi ý để các nhóm gia đình biết chia sẻ với nhau về kinh nghiệm cầu nguyện trong thinh lặng, lập nên những câu lạc bộ tĩnh nguyện, khởi đi từ những đoàn thể mang tính gia đình. Cũng cần nhắc nhở các gia đình giữ luật nghỉ việc ngày Chúa nhật để họ thật lòng yêu mến thánh lễ Chúa nhật khi hoàn cảnh cho phép.

Cuộc khủng hoảng hiện nay giúp ta hiểu bao nhiêu thứ thừa thãi và vô ích đã khiến ta bị thoái hóa. Chúng còn nhắc ta nhớ rằng để phục hồi chỗ đứng đích đáng của Chúa, chỉ mổ xẻ Lời Chúa thôi không đủ, trước hết cần vào trong thinh lặng cõi lòng và để cho Lời Chúa mổ xẻ ta (x. Hs 2,16). Xin Thiên Chúa đổ ơn thinh lặng trên mỗi người, từ từng năm phút cho tới những ngày dài trong Chúa.

Theo hướng ấy, xin mời đón xem bài 5: “Những kỷ niệm về một ngôi trường sẽ có”. Chúng ta sẽ nhảy vọt tới năm 2033 để nhìn về hôm nay.

Bài 5: NHỮNG KỶ NIỆM VỀ MỘT NGÔI TRƯỜNG SẼ CÓ

Tiếp nối phần trình bày, tôi xin dành bài này để đi thẳng vào đề tài ngôi trường trực tuyến, còn những nội dung kia sẽ chuyển thành những phụ lục, được lưu trữ trên trang Mục Đồng trực tuyến. Thoạt nhìn có vẻ oái oăm khi chính phần triển khai chủ đề “lớn lên trong Lời Chúa” lại bị đẩy sang bên lề, thế nhưng cũng là một điều hay. Những bạn đọc nào đã tò mò có thể đọc ngay cùng một lúc tất cả các phụ lục để nhận ra rằng với mô hình huấn luyện thực tập về tâm linh, chính dự án Trường Cao đẳng Giáo lý trực tuyến đang mang theo ước mơ góp phần giúp cộng đồng Dân Chúa chặn đứng đà tục hóa để tiến bước trong đức tin và lòng mến. Như thế dưới đây, tôi xin giới thiệu đường link các phụ lục, bạn nào chưa cần, có thể gác lại, khi cần sẽ đọc sau.

NHỮNG ĐÒI HỎI KHÁC THƯỜNG CỦA NGÔI TRƯỜNG DỰ KIẾN

Ở bài 3 tôi đã đề nghị bạn đọc một trang Lời Chúa và thử thực tập các kinh nghiệm 1-4 để dần dần làm quen với sự thinh lặng.

Trước khi xem đến kinh nghiệm thứ năm và những bước tiến lên dần, mời bạn xem các phụ lục được lưu trữ tại https://www.tapsanmucdong.net/2020/05/lon-len-trong-loi-chua-phan-phu-luc-lm.html  

– Phụ lục 1: Hướng sư phạm dậy men.

– Phụ lục 2: Thế nào là suy niệm.

– Phụ lục 3: Thực tập suy niệm.

– Phụ lục 4: Kinh nghiệm soi lòng.

– Phụ lục 5: Phân biệt điều tốt thật và điều tốt giả. Đây là kinh nghiệm then chốt của việc tĩnh tâm theo Thánh I Nhã, được ngài viết thành những quy tắc cho việc soi lòng. Qua nhiều năm giúp tĩnh tâm, chúng tôi nhận ra rằng những quy tắc này cũng giúp những người làm tông đồ và các tín hữu nhiệt thành phân biệt được nơi đời thường của mình đâu là điều tốt Chúa muốn mình làm, đâu là điều tốt chủ quan và lừa dối.

Trường Cao đẳng Giáo lý đang bàn đến là một trường huấn luyện bằng thực tập và các phụ lục được nêu lên ở đây là bản giúp trí nhớ về những phương pháp thực tập. Chúng được giới thiệu sớm nhằm giải đáp một vấn nạn lớn: Làm sao để có nhiều người theo học và, hơn nữa, trung thành đến cùng? Thưa, cần tạo điều kiện để người ta mở lòng ra với ơn Chúa. Có suy nghĩ mục vụ cho rằng cần bảo đảm tối thiểu để vươn tới tối đa, đồng thời cũng có suy nghĩ ngược lại: Có vươn tới tối đa mới mong bảo đảm được tối thiểu. Tôi theo xác tín thứ hai và tôi thấy là không ảo tưởng. Xin nêu một ví dụ: Đầu tháng 8-2019, một tài xế xe ôm Grab nhận lời đưa tôi đến bến xe buýt số 72 để đi Giáo điểm Tin Mừng. Tôi trả lời những câu anh hỏi theo cách của tôi. Chưa tới chợ Bến Thành thì anh tình nguyện giúp tôi đi thẳng tới Giáo điểm để tiếp tục câu chuyện đang trao đổi. Sau đó anh cho biết đã đăng ký học lớp Thần học giáo dân với các sư huynh Lasan tại Mai Thôn. Hôm nay tôi gọi điện thăm, anh cho biết hiện đang học mỗi tuần ba buổi chiều, ba môn.

Mong rằng cứ mười bạn trẻ đọc hết loạt bài sẽ có một bạn vào xem các phụ lục và trong ba bạn xem hết các phụ lục sẽ có một bạn theo học và học đến cùng. Ngoài năm phụ lục mời gọi sự cố gắng, có thêm hai phụ lục hé mở viễn ảnh những Kitô hữu giáo dân được Chúa chọn sống tình mến Chúa yêu người thầm lặng đến mức anh hùng giữa dòng chảy triền miên của xã hội.

Phụ lục 6: Cuộc thanh tẩy trường kỳ.

Phụ lục 7: Phúc âm hóa theo cách của trẻ em.

Những phụ lục trên đây là những dẫn nhập có tính chấm phá và hướng dẫn thực tập về các giai đoạn trong đời sống tâm linh. Chúng sẽ là lời trấn an cho những người có lòng mến Chúa, giúp họ hiểu rằng đỉnh cao không phải là hiểu biết nhưng là lòng mến, và lòng mến ấy khả thi, phảng phất ngay giữa đời thường của người tín hữu giáo dân trẻ. Tôi hình dung ra các phụ lục ấy vừa là tiếng gọi vừa là bộ lọc để cống hiến cho Giáo hội Việt Nam những người có học, có tầm nhìn đức tin sâu sắc và có lòng nhiệt thành với Thiên Chúa và Hội thánh. Có một linh mục dòng đã đồng cảm, chia chung cái nhìn ấy với tôi. Đọc xong loạt bài tôi nhờ xem, anh đã góp ý rằng lẽ ra nên giới thiệu nội dung bốn phụ lục kia trước rồi chỉ sau đó mới đề cập tới trường huấn luyện trực tuyến.

Độc giả có thể đã chờ đợi nơi loạt bài này những trình bày mang tính thuyết phục về lý do, hoàn cảnh, mục đích, phương pháp, nội dung, nhân sự và tài chánh của kế hoạch thực hiện… Những điều ấy, nhiều vị khác rất sở trường có thể đề ra rất nhanh gọn, còn một kẻ làm thơ như tôi sẽ thật lúng túng khi chạm tới. Ngược lại, phần đóng góp của tôi nhấn mạnh về việc huấn luyện hồn tông đồ.

Đề xuất của tôi là các học viên cần cảm nghiệm được Lời Chúa và tình yêu Chúa như động cơ để theo học. Họ cần được huấn luyện không chỉ bằng học mà còn bằng hành, không dựa trên sức riêng nhưng dựa vào ơn Chúa, vượt thắng những cám dỗ làm điều tốt để tiến vào bên trong hơn là tiến lên cao, nhờ đó mà được thanh luyện và biến đổi, để dấn thân vào mọi góc của công trường trong tình thân ái đồng môn.

Dù là trường trực tuyến, vẫn có thể và vẫn phải nhắm huấn luyện tình đồng môn. Đây là điểm hết sức quan trọng để làm việc chung, cộng tác với nhau trong hài hòa và khiêm nhường. Nhưng tại sao lại mừng năm 2033?

VỀ NĂM 1533

Có người sẽ bảo mừng năm 2033 liệu có chính xác không? Họ muốn bảo rằng con số 1533 chỉ nằm tại một ghi chú bên lề của quyển sử triều Nguyễn chứ chưa tìm thấy dấu vết trong sử liệu truyền giáo của Giáo hội![5] Tôi xin nói gọn thế này, dù mai đây một diễn biến khoa học nào đó may mắn cho ta biết việc Chúa Cứu Thế giáng sinh xảy ra chính xác vào ngày nọ tháng kia năm -x, -y hay -z nào đó thì Công nguyên vẫn cứ tiếp tục tính từ 0 giờ ngày 01/01/01. Chúng ta không mừng một con số chính xác nhưng mừng một sự kiện của ân sủng, và sự kiện Tin mừng đến trên quê hương đất Việt hiện nay đang có được một chứng tích quý hơn vàng, được giấy trắng mực đen ghi rõ là Nguyên Hòa nguyên niên, tức là năm 1533. Thưa bạn, chỉ nguyên dòng ghi chú ấy là một ơn quý vô vàn của Chúa, giờ đây không ai làm được, cũng không ai sửa được. Rõ là một ơn rất lớn, nếu Chúa không bảo người nào đó ghi lại như vậy giúp ta thì ngày nay dù chúng ta có nằm mơ cũng chẳng bao giờ thấy. Tôi xin được nói thêm hai điều:

– Có lẽ chúng ta còn thiếu sót nhiều với tiền nhân, chưa ai trong chúng ta lên chương trình nghiên cứu cách có hệ thống để truy tìm xem hồi thế kỷ XVI bên trời Âu (trước hết là Bồ Đào Nha) có những vị nào tên là Inigo đã lên đường đi truyền giáo cho Viễn Đông? Hành trình của các vị có tên gọi ấy đi về những đâu? Với ghi chú trong Khâm Định Việt Sử, trò chơi lớn của các đoàn sinh Thiếu Nhi Thánh Thể đã bắt đầu với một mật thư có sẵn chìa khóa.

– Điều gì sẽ xảy ra nếu ta tổ chức một giải thưởng đích đáng cho các bạn trẻ không phân biệt lương giáo đang đi học hoặc đi làm tại Bồ Đào Nha, kéo dài từ nay tới năm 2032, mời gọi và thách đố họ giúp vào các thư viện bên ấy lục lọi những thông tin ta cần tìm kiếm? Ước chi đây sẽ là một trong những hoạt động khởi đầu của Trường Cao Đẳng trực tuyến. Dù không tìm ra manh mối trước hạn chót nói trên đi nữa, giải thưởng này cũng sẽ gián tiếp giới thiệu được với Trường một số nghiên cứu sinh có tâm huyết. Và đó cũng sẽ là một trong những kỷ niệm về ngôi trường sẽ có.

NHỮNG KỶ NIỆM VỀ MỘT NGÔI TRƯỜNG SẼ CÓ

Tôi chưa rõ bao giờ trường huấn luyện trực tuyến này sẽ khai trương nhưng đã thoáng thấy vào mùa Xuân năm 2033 sẽ có hằng loạt thơ, ca, tản văn và truyện ngắn nhiều tác giả ghi lại những gì nó đã đóng góp để dệt nên tâm hồn trí thức Công giáo của họ. Những kỷ niệm ấy đủ giúp vẽ nên vóc dáng một “mái” trường.

Chiêu sinh và ghi danh

Với số lượng hội viên Legio Mariae, các thành viên tại thế hay dòng ba của các dòng, các giáo lý viên, các nhân viên Hội đồng Giáo xứ, các hội viên tu hội đời và cả ứng sinh của những Dòng không có học viện rồi những bạn trẻ rời bỏ giáo xứ đi làm ăn xa vẫn mong có một ngày quay về quê nhà phục vụ,… hằng năm mỗi giáo phận thế nào cũng có vài chục người theo học. Sau mười năm đầu mỗi giáo phận đều đã có được trên trăm người, và có thể cả ngàn người trẻ trí thức và nhiệt tình, tốt nghiệp từ mái trường thân thương chẳng khác nào nếp trường làng bằng tranh tre hay tôn ngói.

Trường và bạn

“Mái” trường ấy vừa ở tận trên không gian ảo vừa có dấu vết trên những nẻo đường đất nước: Một phòng điều hành tại Học viện Công giáo hay một Trung tâm Mục vụ nào đó, những nơi đã tổ chức thi tập trung, hội thảo và trao chứng chỉ tốt nghiệp, là những dịp để anh chị em đồng môn tay bắt mặt mừng.

Trường không có cổng ra vào nhưng vẫn có những người bạn thân tình gọi được là “đồng môn”, qua cùng một cổng. Tôi không nói theo tưởng tượng nhưng đang nói từ kinh nghiệm. Ngày Ban Văn hóa Giáo phận Qui Nhơn kết thúc mười năm Giải Văn thơ Linh mục Đặng Đức Tuấn cho thanh thiếu niên trong Giáo phận, các trại sinh được nhìn lại hình ảnh những cuộc hành hương và trao giải những năm trước tại La Vang, Huế, Qui Nhơn, Quảng Ngãi, Tuy Hòa, Vườn Vông… rồi hình ảnh những tuần tĩnh tâm cho các sinh viên của Câu lạc bộ tại nhà tĩnh tâm Phan Sinh ở Qui Hòa, dòng nữ Xitô Vĩnh Phước ở Hố Nai, Giáo phận Xuân Lộc,.. Sau một tuần tĩnh tâm tại Trung tâm mục vụ Trì Chính, Ninh Bình, các bạn được kính viếng đền cụ Nguyễn Công Trứ, cụm kiến trúc nhà thờ Phát Diệm, hành hương Đức Mẹ Đồng Đinh, thăm đền thờ vua Đinh, vua Lê, bơi thuyền ngắm cảnh Tràng An…

Cũng thế, ở sáu năm của Giải truyện ngắn Viết Văn Đường Trường, mỗi lần trao giải đều kéo dài hai hoặc ba ngày họp mặt để các tác giả từ nhiều miền đất nước có dịp gặp gỡ, chia sẻ, thảo luận và học hỏi, để rồi không những thân quen trên Facebook, mỗi năm tới ngày truyền thống 21-22/9 họ còn hẹn gặp nhau theo từng khu vực[6].

Như đã nói ở bài đầu, “có học” cũng còn được hiểu là có một chuyên môn nào đó hữu ích cho sinh hoạt trong giáo xứ; những học viên cùng ngành chuyên môn cùng cần được tạo dịp gặp gỡ trao đổi trong tình thân ái…

Điều hành và nhân sự

– Có một Ban điều hành và Giảng huấn chung, do HĐGMVN (hoặc cấp thẩm quyền chủ quản trường) ủy nhiệm. Về chính danh và khả năng thực hiện (có đội ngũ huấn luyện, có thể cấp văn bằng, v.v…) thì hiện nay, Học viện Công giáo có lẽ là tốt nhất.

– Phần đời sống tâm linh: Ban Giảng huấn sẽ xin quý Bề trên Thượng cấp giúp tổ chức việc huấn luyện theo các truyền thống linh hạnh. Học viên sẽ được tùy chọn và sẽ tự luyện theo sự hướng dẫn của những người đồng hành được nhìn nhận, và được các vị này chứng nhận.

– Ban Giảng huấn ra đề thi chung. Việc tổ chức thi trắc nghiệm tập trung, tùy có đông hay ít thí sinh, do Giáo phận hoặc Giáo tỉnh đảm nhận.

Nội dung huấn luyện:

– Được chia thành năm, thành tín chỉ?

– Phần đại cương, phần chuyên sâu.

– Phần nâng cao kiến thức về tín lý, bí tích và luân lý, những nội dung đại cương và những nội dung chuyên biệt để mở ra cho học viên những chân trời học hỏi không ngừng. Phần này sẽ thi trắc nghiệm tập trung.

– Phần thực hành mục vụ: có chứng nhận của đơn vị mình tham gia, có thể làm trước hoặc bổ sung sau. Đặc biệt cần huấn luyện và kiểm chứng khả năng làm việc chung.

Hiện nay, một số trang nhà đã có những chương trình có thể xem là sáng kiến đi đầu cho một trường đào tạo chung, chẳng hạn loạt bài “Tiếng Việt online”, “Văn hóa giao tiếp” của trang Truyền thông Giáo phận Phú Cường[7].

Ngày càng có thêm nhiều Giáo phận và Dòng sản xuất clip về Kinh thánh, giáo lý và các đề tài cần thiết, cộng thêm những chương trình do chính Ban Giảng huấn chủ động thực hiện, phần nội dung sẽ dễ giải quyết.

Huấn luyện tâm linh:

Tuy nhiên, ấy chỉ mới là trang bị phần kiến thức (hiểu biết về đức tin), việc trang bị đời sống tâm linh và nhiệt tình tông đồ còn khó và quan trọng hơn nữa.

Thách đố lớn nhất hiện nay là làn sóng tục hóa, chủ nghĩa hưởng thụ, chạy đua làm sao kiếm thật nhiều tiền và của cải vật chất để thỏa mãn đủ thứ đòi hỏi… Đây không là thách đố riêng cho giáo dân hay giới trẻ mà còn cho cả nhiều linh mục, tu sĩ trẻ… Cần tạo nên được thế liên hoàn và tương tác trong việc huấn luyện đời sống tâm linh, để những người cùng chung nẻo thánh sẽ hỗ trợ, giúp nhau bồi đắp tâm hồn thanh thản và lòng yêu mến con đường Chúa đã chọn:

Một người già ngồi câu

Một người giàu ngồi ca:

Kìa con đường Chúa qua

Thật con đường quá chua!

Ai theo cúng đến chùa

Tôi theo Chúa đến cùng!

Khóa bản chung cho mọi học viên về nội dung này là Tông huấn Vui Mừng Hoan Hỉ (Tiếng gọi nên thánh trong thế giới ngày nay).

Những nẻo đường nên thánh thì đa dạng, mỗi người được Chúa mời gọi một cách thế khác nhau qua các linh hạnh khác nhau, tuy giống nhau trên nền tảng linh đạo cơ bản. Do đó, cần phải cậy nhờ các dòng tu, vì dòng nào cũng có những kinh nghiệm độc đáo về hoán cải và tiến bước trên đường trọn lành. Học viên sẽ chọn lối thiêng mình thích và được học về một số vị thánh nổi bật trên lối thiêng này để rèn luyện lòng khao khát nên thánh và hồn tông đồ.

Trước khi đọc bài 6: Lửa thử vàng, gian nan thử đức tin, mời xem Phụ lục 6: Cuộc thanh tẩy trường kỳ – tại https://www.tapsanmucdong.net/2020/05/lon-len-trong-loi-chua-phan-phu-luc-lm.html  

Bài 6: LỬA THỬ VÀNG, GIAN NAN THỬ ĐỨC TIN

 

Khi đọc bản thảo của loạt bài viết này, một giáo dân có nhận xét ngắn về rủi ro của việc thành lập trường huấn luyện trực tuyến mà tôi chưa nghĩ tới, đó là thực tế cho thấy có khá nhiều giáo dân, sau khi tham dự các khóa Kinh thánh, giáo lý và cầu nguyện hơi mang đặc trưng của đời tu, thường dễ đánh mất đi sự khiêm nhường và đức tin bình dị mà Chúa dành tặng cho những ai theo đuổi ơn gọi gia đình. Đúng là một cảnh báo rất chính xác, coi chừng lợi bất cập hại! Đào tạo được đủ thứ để rồi đánh mất ơn khiêm nhường thì đúng là công cốc! Thế nhưng, tôi đã gửi cho người anh em ấy mấy trang Đức Thánh Cha Phanxicô bảo rằng ngày nay muốn nên thánh cần phải mạnh dạn và nhiệt thành (Vmhh, 129-139) kèm với tin nhắn: “Từ ngày nghĩ tới dự án này, tôi cũng đã nghĩ tới cái rủi ro ấy, cho nên tôi phải trình bày thế nào để giúp người ta mở lòng tối đa cho ơn Chúa chứ không phải chỉ nhắm tri thức.”

1. LẮNG NGHE VÀ BỔN PHẬN

Trong tông huấn Vui Mừng Hoan Hỉ, trước khi nêu cao con đường nên thánh trong thế giới ngày nay, Đức Thánh Cha vạch trần hai kẻ thù của sự thánh thiện là hai sự kiêu ngạo: Một đàng là coi trọng sự hiểu biết riêng (não trạng ngộ đạo), một đàng là coi trọng sức riêng (não trạng Pelagiô). Để khỏi lạc vào đó, ta cần học với sự khiêm nhường cô Maria đang theo đuổi và sự khiêm nhường cô Marta có nguy cơ đánh mất. Ơn khiêm nhường cô em đang ôm ấp là sự lắng nghe Lời Chúa, ơn khiêm nhường trong tầm tay cô chị là chỉ cần vui với bổn phận và khả năng của mình là đủ để vui lòng Chúa; nếu quên điều này, ta có thể lạc vào những điều không cần thiết như số lượng hoặc hình thức bên ngoài, chạy theo sự tự hào phù phiếm.

 38Trong khi thầy trò đi đường, Đức Giêsu vào làng kia. Có một người phụ nữ tên là Mácta đón Ngài vào nhà. 39Cô có người em gái tên là Maria. Cô này cứ ngồi bên chân Chúa mà nghe lời Ngài dạy. 40Còn cô Mácta thì tất bật lo việc phục vụ. Cô tiến lại mà nói: “Thưa Thầy, em con để mình con phục vụ, mà Thầy không để ý tới sao? Xin Thầy bảo nó giúp con một tay!” 41Chúa đáp: “Mácta! Mácta ơi! Chị băn khoăn lo lắng nhiều chuyện quá! 42 Chỉ có một chuyện cần thiết mà thôi. Maria đã chọn phần tốt nhất và sẽ không bị lấy đi.” (Lc 10,38-42).

Cả hai đều là chìa khóa của sự phân định Kitô giáo. Nhờ nghe Lời Chúa, ta biết phải làm gì. Nhờ chí thú với bổn phận, ta có được bộ xương sống làm chỗ dựa cho mọi tiểu tiết của một cơ thể.

Khi ta bôn ba, lao đao vất vả, ta dễ có nguy cơ quay lại với sức mình và sự hiểu biết riêng của mình, do đó, đánh mất sự khiêm nhường. Thế nhưng không đợi ta đuối sức, Thầy Chí Thánh vẫn mở rộng cổng trường của Ngài: “Anh em hãy mang lấy ách của tôi, và hãy học với tôi, vì tôi hiền lành và khiêm nhường trong lòng” (Mt 11,29. Mà nếu ta đuối sức và thất bại, Ngài vẫn đợi sẵn để chữa lành ta.

2. NHÀ SƯ PHẠM VĨ ĐẠI

Qua việc kiểm điểm nguyện ngắm, ta đã nhận ra những vấp váp và bế tắc tinh vi trong giờ tĩnh nguyện (và cả khi động nguyện theo lời kinh tiếng hát) được gọi là sự sầu muộn. Qua việc kiểm điểm cuối ngày, ta nếm được những thành quả và cả những sai lầm lớn, nhỏ trong cuộc sống đời thường… mà ta có thể gọi là thất bại. Trong một tuần tĩnh tâm cũng thế, có những giờ phấn khởi bên cạnh những giờ chán chường mệt mỏi, những ngày thế này và những ngày thế khác.

Bình tâm nhìn lại, không hẳn mọi thời gian đẹp trời đều tốt, vì lắm trường hợp chỉ là ảo tưởng, ta rơi vào chủ quan và bị lạc lối mà không hay (xin xem lại phụ lục 4). Ngược lại, những thời gian âm u ảm đạm, thậm chí những đêm đen dày đặc lại thường mang theo những tác dụng thanh luyện đáng quý, đặc biệt là để dọn lòng ta đón nhận ơn khiêm nhường.

Ở sách Linh Thao, số 322, Thánh I Nhã cho biết có ba nguyên do chính khiến ta gặp thử thách:

– Chúa nhắc nhở vì ta chưa cố gắng đủ.

– Chúa muốn dạy ta yêu Chúa cách vô vụ lợi.

– Chúa muốn giữ cho ta được khiêm nhường, đừng kiêu ngạo.

Ở số 164-168, sách Linh Thao giới thiệu cho ta ba bậc khiêm nhường và chỉ rõ đâu là sự khiêm nhường hoàn hảo nhất. Với Thánh nữ Têrêxa Avila, khiêm nhường là bước đi trong sự thật. Với Thánh I Nhã Lôyôla, khiêm nhường được nhìn dưới góc độ vâng lời vì yêu mến: Vì vâng lời Chúa, ta quyết không phạm một tội nào, dù lớn hay nhỏ. Vì yêu thương Chúa, ta khao khát nên giống Chúa trong tất cả những gì Chúa đã chọn: sống nghèo khó, bị sỉ nhục và bị coi là ngu dại vì Chúa Kitô, hơn là được coi như người thông thái, khôn ngoan ở thế gian này. Trong sách Công vụ Tông đồ, ta có một ví dụ sống động: Sau khi bị đánh đòn rồi được thả ra, “các Tông đồ ra khỏi Thượng Hội đồng, lòng hân hoan bởi được coi là xứng đáng chịu khổ nhục vì danh Đức Giêsu” (Cv 5,41). Họ không hề xứng đáng nhưng nay đã được coi là xứng đáng chịu khổ nhục vì danh Đức Giêsu, nên lòng họ vui mừng khôn xiết. Qua kinh nghiệm bản thân, họ hiểu rõ hai nẻo đường trái ngược Chúa nói trong bài giảng trên núi (x. Mt 7,13-14; Lc 6,20-26) mà về sau Thánh I Nhã sẽ đưa vào chương trình thực tập tại LT 136-147.

3. NÊN GIỐNG ĐẤNG YÊU TA

Xin bạn đọc lưu ý đến những số trích Lời Chúa. Có thể một vài bạn đọc thấy dị ứng và thắc mắc tại sao tôi cứ phải nhắc mãi tới quyển Linh Thao mà các bạn chưa biết tới. Thưa, nội dung chính và chung cho tất cả chúng ta là Lời Chúa trong Kinh Thánh, được các vị Thánh trong lịch sử Giáo hội diễn giải bằng muôn hình muôn vẻ. Giữa những diễn giải ấy, kinh nghiệm của Thánh I Nhã mang tính sư phạm hệ thống, gọn và rõ, dễ quan niệm. Đàng khác tại Việt Nam, hầu như tất cả các Đại chủng viện, không ít Dòng nam và đa số Dòng nữ đều biết đến và quý chuộng kinh nghiệm Linh Thao. Thiết tưởng đây là kinh nghiệm thực hành phổ biến nhất tại Việt Nam hiện nay. Ta không cần theo sát từng chữ của sách Linh Thao nhưng mỗi người có thể rút ra những điểm tốt nhất, giúp mình có thể sống tinh thần Tin mừng (Linh đạo Kitô giáo) theo linh hạnh riêng của cộng đoàn mình[8]. Chính Bài giảng Trên núi của Chúa dệt nên tính cách “có tinh thần đức tin” mà chúng tôi nhấn mạnh khi nói về người trí thức Công giáo.

Khiêm nhường còn là điều kiện để làm việc chung trong tình hiệp nhất. Mỗi Dòng tu có những mẫu gương gần gũi thân thương thúc đẩy những người cùng đoàn sủng dấn thân nối gót Chúa Kitô. Trong hàng ngũ các Thánh Tử đạo Việt Nam mỗi chúng ta cũng có thể thấy một vị nào đó thật thân tình và cuốn hút mời gọi ta noi gương Đấng Chí Thánh và là Thầy luôn đi đầu trên nẻo đường hẹp (x. Pl 2,5-11), làm tôi tớ phục vụ mọi người, sẵn sàng cúi xuống rửa chân cho anh em, và như Chị thánh Faustina, sẵn lòng trở thành tấm thảm dưới chân Chúa và dưới chân mọi người:

Dưới chân Chúa, con sẽ là tấm thảm,

Hãy bước êm mà đến với đời.

Dưới chân đời, con cũng là tấm thảm

Đời chùi chân đến với Chúa, Chúa ơi.

Không những mời gọi ta học với Ngài vì Ngài hiền lành và khiêm nhường trong lòng (x. Mt 11,29), lắm lúc Chúa còn tạo điều kiện cho ta được những ơn ấy qua sự chịu sỉ nhục. Trong Tông huấn Vui mừng hoan hỉ, Đức Phanxicô viết:

“Khiêm tốn chỉ có thể bén rễ trong lòng qua những sự hạ nhục. Không có sỉ nhục, thì không có khiêm tốn hay thánh thiện. Nếu bạn không thể chịu đựng và dâng lên một vài nhục nhã, thì bạn chưa khiêm tốn và chưa phải là đang trên con đường nên thánh. Để ban sự thánh thiện cho Hội thánh Ngài, Thiên Chúa đã đành phải cho Con Ngài chịu nhục nhã. Chúa Giêsu là đường. Sự sỉ nhục làm cho bạn giống Ngài; đó là một khía cạnh không thể tránh được của việc noi gương Đức Kitô. “Thật vậy, Đức Kitô đã chịu đau khổ vì anh em, để lại một gương mẫu cho anh em dõi bước theo Ngài.” (1 Pr 2,21). (Vmhh 118).

Đức Thánh Cha viết tiếp: “Tôi không bảo những sỉ nhục như vậy là dễ chịu, vì nói thế chẳng khác nào chủ trương tìm khoái cảm trong khổ nhục, nhưng đây là một cách để noi gương Chúa Giêsu và lớn lên trong sự hiệp nhất với Ngài. Trên bình diện thuần túy tự nhiên, điều ấy không thể hiểu được, và thế gian chế giễu bất kỳ khái niệm nào như thế. Thế nhưng, đây là một ân sủng ta cần phải cầu xin: ‘Lạy Chúa, khi sự sỉ nhục đến, xin giúp con biết rằng con đang theo bước chân Chúa’ ” (Vmhh, 120).

Ai trong chúng ta cũng có lần khao khát đáp đền tình yêu Chúa, cũng đã nhiều lần suy niệm chuỗi Mân côi chục thứ ba mùa Thương với ý nguyện “xin cho được chịu mọi sự sỉ nhục bằng lòng”, nhưng khi có điều kiện nên giống Chúa ta lại cảm thấy bàng hoàng run rẩy. Chỉ vừa bị quên đi một chút, vừa bị thua thiệt một chút là ta cảm thấy xót xa; chỉ vừa nghe mỉa mai là tim ta đã đau nhói. Để trở thành người có lòng với Chúa và với Hội thánh, ta cần phải cầu xin với tâm tình khiêm nhường sâu thẳm để biết vui mừng cảm tạ khi được nên giống Chúa trong những điều rất nhỏ giữa đời thường.

4. THỬ THÁCH ĐỨC TIN GIỮA ĐỜI THƯỜNG CỦA TA

Những đan nữ sống đời chiêm niệm giữa bốn bước tường đan viện có thể được Chúa thanh luyện bằng những đêm tâm linh, che mờ cả trí năng, ký ức cùng lòng muốn, và lắm lúc còn bằng những đêm tối đức tin, dường như tất cả đều bế tắc, mịt mờ, không sao hiểu nổi. Những người sống đời hoạt động có thể được thanh luyện bằng sỉ nhục. Đức Hồng y George Pell thật tốt lành, bỗng dưng bị vu vạ, bị lăng nhục và kết án. Sau khi được minh oan, trong bài chia sẻ về thời gian thử thách, ngài viết : “Tôi vừa mới ngồi tù 13 tháng vì một tội ác mà tôi không hề phạm phải, hết thất vọng này đến thất vọng khác. Tôi biết Chúa ở cùng tôi, nhưng tôi không biết Ngài định làm gì.” Những ai sẵn lòng để cho mình được Chúa chọn, nhiều hay ít cũng sẽ cảm nghiệm điều ấy.

Khi gọi người tín hữu dấn thân làm chất men mới, Chúa không sợ rủi ro, vì Ngài có thể rèn luyện họ bằng những bài tập về sỉ nhục nơi những điều bất ngờ trái ý lớn nhỏ giữa đời thường. Ngay trong mái ấm gia đình, người tín hữu nhiệt thành có thể được thanh luyện bằng đau thương, thất bại, cảm thấy mình bị vắt chanh bỏ vỏ. Có những anh chị em tông đồ giáo dân bị cha xứ và cộng đoàn hiểu lầm. Đây không còn là trường học trực tuyến nhưng là trường học do chính Chúa Thánh Thần trực tiếp hun đúc những tâm hồn được tuyển chọn. Chính Thiên Chúa đang lọc, đang luyện cho mình những khối vàng, khối ngọc (x. 1Pr 1,7).

Nhờ thử thách, từng bước ta được ơn đổi mới, biết quên mình vì người khác, biết khiêm nhường, ôn tồn, nhã nhặn. Chúa vừa để cho ta gặp thử thách vừa ban đủ ơn cần thiết giúp ta vượt qua, và những thử thách ấy càng tinh vi càng giúp ta trưởng thành trong lòng yêu mến Chúa (x. 1Pr 2,20-23). Đây là tấm lòng không thể học tại trường Cao đẳng Giáo lý nhưng phải được chính Chúa sửa dạy và rèn luyện. “Con ơi, đừng coi nhẹ lời Chúa sửa dạy, chớ nản lòng khi Ngài khiển trách. Vì Chúa thương ai thì mới sửa dạy kẻ ấy, và có nhận ai làm con thì Ngài mới cho roi cho vọt” (Hr 12,5-6).

Trước khi đọc bài 7, Hành trình Phanxicô, mời xem Phụ lục 7 Phúc ấm hóa theo cách của trẻ em, tại https://www.tapsanmucdong.net/2020/05/lon-len-trong-loi-chua-phan-phu-luc-lm.html  

Bài 7: HÀNH TRÌNH PHANXICÔ

Mến chào quý độc giả,

Với kinh nghiệm bất ngờ giữa hoàn cảnh đại dịch, chúng tôi đã dựa trên mô hình người có học tầm đạo để gợi lên một chương trình hướng tới mừng kỷ niệm 500 năm Tin Mừng đến trên quê hương đất Việt, đề án một trường huấn luyện trực tuyến, không chỉ đào tạo kiến thức mà còn mở rộng cõi lòng và hun đúc một tâm hồn những con người có học, có tinh thần đức tin, có lòng với Chúa và Hội thánh. Xin cảm ơn quý độc giả đã kiên nhẫn với cái logic khác thường, đan xen giữa thực với mộng, giữa lý thuyết với thực hành… của kinh nghiệm lớn lên trong Lời Chúa.

Bài cuối này xin chốt ước mơ lại trong ba ý:

– Một chân trời của lòng khao khát.

– Người giáo dân giữa trần thế.

– Cảm nghiệm và xây dựng thế giới mới.

1. MỘT CHÂN TRỜI CỦA LÒNG KHAO KHÁT

Từ lễ Phục sinh vừa qua, Tòa thánh đã hướng cái nhìn về sứ mạng sau thời đại dịch. Giữa lúc nhiều người âu lo và mất phương hướng, Đức Hồng Y Turkson Chủ tịch Thánh Bộ Phát triển Con người Toàn Diện cho hay: “Chúng ta phải nghĩ đến thời kỳ sau Covid-19 để khỏi bị ngỡ ngàng”. Thánh bộ của Đức Hồng Y đã thành lập 5 nhóm để đối đầu với cuộc khủng hoảng và nhìn về tương lai. (Vietcatholic 15-4-2020).

Về phần cộng đồng Công giáo Việt Nam, chúng ta đã cùng chia sẻ nỗi âu lo và niềm hy vọng chung với đồng bào mọi giới, từ những cố gắng chấp hành kỷ luật cách ly tới những sáng kiến san sẻ nhiều mặt với những người gặp hoàn cảnh khó khăn hơn … Hướng tới tương lai, chúng ta có một cột mốc vừa gần vừa xa, đủ để bắt tay thực hiện những ước hẹn cách nay hai năm khi chúng ta kỷ niệm 30 năm lễ phong hiển thánh Tử đạo.

Trường huấn luyện trực tuyến với mục tiêu nâng cấp những anh chị em giáo dân đang và sẽ dấn thân phục vụ Dân thánh, không chỉ nhằm mở ra điều kiện huấn luyện đại trà và đồng bộ cho người trẻ Công giáo có học trong và ngoài nước, mà còn cung cấp một môi trường nuôi dưỡng lòng hiếu học và lòng khao khát nên thánh được Đức Thánh Cha nhấn mạnh cuối Tông huấn Vui Mừng Hoan Hỷ.

Khi Thánh Gioan Bosco bắt tay vào phục vụ giới trẻ, ngài đã mở ra cho họ một môi trường mới, với những trung tâm bạn trẻ được gọi là điểm hẹn cầu nguyện hay nguyện xá (oratorium). Trường huấn luyện trực tuyến cũng sẽ như thế, không chỉ là một chương trình cung cấp kiến thức nhưng là điểm hẹn để gặp nhau giữa thế hệ trước và thế hệ sau, giữa người trẻ khắp mọi miền đất nước và hải ngoại, hơn nữa còn là điểm hẹn để gặp gỡ Thiên Chúa, lắng nghe, cảm nghiệm, sống Lời Chúa và lớn lên trong Lời Chúa, hầu dấn thân xây dựng các giá trị trần thế.

2. NGƯỜI GIÁO DÂN GIỮA TRẦN THẾ

Khi các dòng Mến Thánh Giá Việt Nam quy tụ những anh chị em giáo dân khao khát sống linh hạnh Lâm Bích và đặt vấn đề huấn luyện cho họ, những người phụ trách đã thấy phải bắt đầu từ chương IV của Hiến Chế Ánh Sáng Muôn Dân, chương nói về giáo dân trong Hội thánh. Nhiều anh chị em kinh ngạc và vui mừng khi lần đầu được nghe định nghĩa về người giáo dân.

“Danh hiệu giáo dân ở đây được hiểu là tất cả những Kitô hữu không thuộc hàng giáo sĩ và bậc tu trì được Giáo Hội công nhận; nghĩa là những Kitô hữu đã được tháp nhập vào Thân Thể Chúa Kitô nhờ phép Thánh Tẩy, đã trở nên Dân Thiên Chúa, và tham dự vào chức vụ tư tế, tiên tri và vương giả của Chúa Kitô theo cách thức của họ; họ là những người đang thực hiện sứ mệnh của toàn dân Kitô giáo trong Giáo Hội và trên trần gian theo phận vụ riêng của mình.

Tính cách trần thế là tính cách riêng biệt và đặc thù của giáo dân. Thực vậy các phần tử trong hàng giáo sĩ dù đôi khi có thể lo những việc trần thế, hoặc hơn nữa, hành nghề giữa đời, nhưng vì ơn kêu gọi đặc biệt, sứ mệnh chính yếu và rõ rệt của họ vẫn là sứ vụ thánh. Phần các tu sĩ, do bậc sống của họ, làm chứng cách hùng hồn và cao quí rằng người ta không thể cải tạo thế giới và cung hiến nó cho Thiên Chúa được, nếu không có tinh thần các mối phúc thật. Vì ơn gọi riêng, giáo dân có bổn phận tìm kiếm nước Thiên Chúa bằng cách làm các việc trần thế và xếp đặt chúng theo ý Thiên Chúa. Họ sống giữa trần gian, nghĩa là giữa tất cả cũng như từng công việc và bổn phận của trần thế, giữa những cảnh sống thường ngày trong gia đình và ngoài xã hội; tất cả những điều đó như dệt thành cuộc sống của họ. Ðó là nơi Thiên Chúa gọi họ, để dưới sự hướng dẫn của tinh thần Phúc Âm, như men từ bên trong, họ thánh hóa thế giới bằng việc thi hành những nhiệm vụ của mình; và như thế, với lòng tin cậy mến sáng ngời, và nhất là với bằng chứng đời sống, họ tỏ lộ Chúa Kitô cho kẻ khác, vì thế, họ có nhiệm vụ đặc biệt soi sáng và xếp đặt những thực tại trần gian có liên hệ mật thiết với họ, để chúng không ngừng phát triển và bành trướng theo Thánh Ý Chúa Kitô, hầu ca tụng Ðấng Tạo Hóa và Ðấng Cứu Ðộ. “ (Sđd, số 31, Bản chất và sứ mạng giáo dân)

Khung cảnh trần thế đầu tiên của mỗi người là mái nhà mình đang sống. Theo gợi ý của Thánh nữ Têrêxa Avila, ta hãy biến nó thành một góc thiên đường trên thế gian. Đó sẽ là nhúm men của mỗi chúng ta góp phần làm dậy lên cả khối bột nền văn minh tình thương.

3. CÙNG NHAU CHUNG TAY GÓP SỨC

Các nhóm tại thế thuộc những gia đình tận hiến khác nhau, các hội viên tu hội đời và mọi anh chị em dấn thân làm tông đồ giáo dân có một mẫu số chung là tính trần thế. Chúng tôi được biết một số nhóm đã có những tài liệu sâu sắc diễn giải học thuyết về tính trần thế, có ý nghĩa chung cho những nhóm khác nhau. Ước gì sớm có một diễn đàn chung về ơn gọi sống thánh giữa đời để những người liên quan cùng chia sẻ suy tư và kinh nghiệm về việc hoàn thành sứ mạng này.

Nếu gọi đời thường là trần thế, thì tĩnh tâm là linh thánh. Tĩnh tâm được quan niệm như nhịp mạnh trong cuộc sống ơn gọi nhằm nạp năng lượng cho những ngày thi hành sứ vụ giữa đời thường. Những truyền thống linh hạnh khác nhau đã đúc kết những kinh nghiệm khác nhau nhằm giúp các thành viên thuộc cộng đoàn mình sống hiệp nhất với Thiên Chúa giữa lòng đời. Cuối các cuộc tĩnh tâm người ta thường mài giũa lại chiếc chìa khóa riêng để sống thánh giữa đời. Chẳng hạn chiếc chìa khóa cuối tuần linh thao là chiêm niệm để được tình yêu, sống mối tương tác “cho và nhận” giữa mình với Chúa, giữa mình với anh chị em và giữa mình với mọi thụ tạo khác. Chuyển từ tĩnh tâm vào đời thường tức là để cho lòng mến Chúa chảy thành lòng yêu người, đi từ vâng phục ý Thiên Chúa đến chỗ hợp tác hài hòa với người bên cạnh, đi từ khiêm nhường trước nhan Chúa đến khiêm nhường đối với mọi người. Xa hơn nữa, chìa khóa của các con cái Thánh Phanxicô là tình anh em với các thụ tạo của Chúa.

4. CẢM NGHIỆM VÀ XÂY DỰNG THẾ GIỚI MỚI

Ba mươi năm trước đây khi đọc về lịch sử đời sống tâm linh Kitô giáo, có một kết luận đọng lại trong tâm trí tôi: Bài Ca Các Thụ Tạo Của Thiên Chúa, tức Bài Ca Mặt Trời của Thánh Phanxicô Assisi là đỉnh cao nhất của kinh nghiệm huyền giao giữa đời. Tôi không nhớ tên tác giả bài viết nhưng càng về cuối đời tôi càng thấy đồng cảm với tác giả ấy.

Đại nạn Covid-19 nhắc nhở nhân loại về mái nhà chung, về kho tàng quý báu đã được Thiên Chúa trao cho. Nhiều bài báo khắp nơi hô hào gìn giữ thiên nhiên như nguồn lợi cho thế hệ tương lai. Những người có học Kitô giáo không nhìn thiên nhiên chỉ như một nguồn lợi, nhưng tự sâu xa, cả đến nước, khí, lửa và những vì tinh tú xa tít mù xa đều có một tương quan thân thương, gần gũi, có thể nói là ruột thịt với con người. Loài người đã xử tệ với các thụ tạo anh em, khiến tất cả đều phải đi qua thử thách:

18Thật vậy, tôi nghĩ rằng: những đau khổ chúng ta chịu bây giờ sánh sao được với vinh quang mà Thiên Chúa sẽ mặc khải nơi chúng ta. 19Muôn loài thụ tạo những ngong ngóng đợi chờ ngày Thiên Chúa mặc khải vinh quang của con cái Người. 20Quả thế, muôn loài đã lâm vào cảnh hư ảo, không phải vì chúng muốn, nhưng là vì Thiên Chúa bắt chịu vậy; tuy nhiên, vẫn còn niềm trông cậy 21là có ngày cũng sẽ được giải thoát, không phải lệ thuộc vào cảnh hư nát, mà được cùng với con cái Thiên Chúa chung hưởng tự do và vinh quang. 22Thật vậy, chúng ta biết rằng: cho đến bây giờ, muôn loài thụ tạo cùng rên siết và quằn quại như sắp sinh nở. 23Không phải muôn loài mà thôi, cả chúng ta cũng rên siết trong lòng: chúng ta đã lãnh nhận Thần Khí như ân huệ mở đầu, nhưng còn trông đợi Thiên Chúa ban cho trọn quyền làm con, nghĩa là cứu chuộc thân xác chúng ta nữa.” (Rm 8,18-23).

Từ khi Con Thiên Chúa mặc xác phàm làm người, Ngài đã nối liền vũ trụ hữu hình với vũ trụ vô hình rồi thường xuyên nhắc lại và thể hiện điều ấy nơi bí tích Thánh Thể. Đại nạn Covid-19 cách ly người tín hữu khỏi Thánh lễ và bí tích khiến nhiều người hụt hẫng. Ước gì kinh nghiệm ấy sẽ tạo thành nỗi nhớ thiêng liêng, đổi mới cái nhìn và cuộc sống. Ước gì nhờ đó khi lại được sum vầy quanh bàn thờ, người tín hữu sẽ hiểu và cảm nghiệm sâu xa rằng tấm bánh và chén rượu được linh mục hiến thánh, trở nên Mình và Máu Chúa Kitô, chính là chất men thần linh được vùi vào rá bột vũ trụ, để họ yêu thương mọi thụ tạo của Thiên Chúa bằng chính cõi lòng của Thiên Chúa rất mực xót thương.

Để kết thúc loạt bài suy tư này, xin thân ái gửi đến mọi người bản đồng dao Bài Ca Mặt Trời của vị thánh được Đức Thánh Cha hiện nay chọn đỡ đầu cho nhiệm kỳ giáo hoàng của ngài và đã tạo cảm hứng để ngài viết nên hai tuyệt phẩm Laudato Sí và Amazôn Yêu Quý.

BÀI CA MẶT TRỜI

Có anh Mặt Trời

Có chị Mặt Trăng

Dung dẻ dung dăng

Rủ nhau hát múa

Ca mừng Thiên Chúa

Nào ra mà xem

Có một bầy em

Với bà mẹ trẻ

Là Mẹ Đất nhé

Cũng là Chị luôn

Lũ em ngàn muôn

Sao vàng sao trắng

Em mưa em nắng

Em gió em mây

Anh Lửa về đây

Bên anh Không Khí

Có một bà Chị

Eo ơi là ghê

Ít người dám mê

Tên là Chị Chết

Chị không chấm hết

Nhưng sẽ đổi thay

Hẹn ta một ngày

Đưa về với Chúa

Nào ta cùng múa

Hẹn lòng thứ tha

Yêu thương cả nhà

Xứng là con Chúa

Nào ta cùng múa

Anh chị em ơi

Này Anh Mặt Trời

Này Chị Mặt Trăng.

(Có thể kết ở đây hoặc nối lại từ đầu)

 5. LỜI CÁM ƠN THAY LỜI KẾT

Tới đây, xin phép bạn đọc cho tôi được bày tỏ đến quý Đức Cha trong Hội đồng Giám mục Việt Nam tâm tình biết ơn sâu xa trước tấm lòng yêu thương các vị dành cho tôi trong dịp này. Như lời chia sẻ đầu phụ lục 1, bản thảo loạt bài này lúc đầu có bố cục hỗn độn, tạo nên cảm giác rất khó chịu cho độc giả. Vậy mà khi nhận được, đã có mười vị Giám mục ưu ái phản hồi khích lệ và góp ý: Đức nguyên Tổng giám mục Hà Nội hiện ở đan viện Nho Quan, Đức TGM Chủ tịch HĐGMVN, hai Đức TGM Hà Nội và Sài Gòn cùng sáu Đức Giám mục từ Ban Mê Thuột, Cần Thơ, Đà Lạt, Qui Nhơn và Xuân Lộc (2). Giữa bao nhiêu bận rộn của chức vụ, những vị khác không viết thư phản hồi được nhưng, tự thâm tâm, tôi biết lòng yêu thương các vị dành cho tôi.

Tôi cũng xin chân thành cám ơn ba anh em linh mục, năm anh em giáo dân và một chị em dự tòng đã nhiệt tình đọc và góp ý.

Tôi hy vọng bản văn được cấu trúc lại thành bảy bài và bảy phụ lục là một dấu chỉ bày tỏ lòng biết ơn và hiếu kính của tôi đối với hàng Giáo phẩm cũng như lòng yêu mến riêng của tôi hướng đến các anh chị em có học trong cộng đồng Dân Chúa.

Nguyện xin Thiên Chúa thương chúc lành để những suy tư chân thành này gợi hứng cho những diễn đàn sẽ mở ra nhằm chuẩn bị cho sự kiện lớn của giới Công giáo Việt Nam là kỷ niệm 500 năm đón nhận Tin mừng của Chúa. Xin ngợi khen và chúc tụng Thiên Chúa đến muôn đời.

PHẦN PHỤ LỤC

Phụ lục 1

HƯỚNG SƯ PHẠM DẬY MEN

Loạt bài Lớn lên trong Lời Chúa khi gửi đến một số giám mục, linh mục và giáo dân xin ý kiến, gồm chín bài như chín chương, với ba bài thực tập xen giữa sáu bài khác mà không được báo trước, khiến người đọc ngạc nhiên. Bố cục hỗn độn, vì ba bài thực tập còn kèm theo ba phụ lục, tạo nên cảm giác rất khó chịu cho độc giả. Lắng nghe các phản hồi, chúng tôi quyết định chuyển tất cả phần phức tạp này thành những phụ lục, trừ một phụ lục được nâng thành bài thứ tư hiện nay, trong đó nhắc tới nội dung từng phụ lục và chỗ đứng của chúng.

KHÔNG PHẢI TRƯỜNG TỪ CHƯƠNG CŨNG KHÔNG NHẮM THỰC NGHIỆM

Sáng Thứ Bảy trước Chúa nhật về ơn gọi, tôi vừa sắp xếp xong các phụ lục thì được cha Tổng đại diện rủ đi thăm một trường Đại học cùng với một cha khác nữa. Hai vị hiệu trưởng và hiệu phó đích thân đưa chúng tôi đi thăm cơ sở thực nghiệm thủy canh của trường. Khi quay lại văn phòng hiệu trưởng uống trà nói chuyện, tôi được biết trường dự định phát huy tới gần ba mươi ngành, trong đó chỉ một khoa duy nhất có liên quan chút xíu tới văn chương là khoa tiếng Anh, còn tất cả những khoa khác đều dạy khoa học tự nhiên, ngay cả môn tiếng Anh cũng dạy theo thực nghiệm để sinh viên khi ra trường có thể kiếm việc làm ngay. Ngược hẳn 1800 so với việc đào tạo từ chương của nhà Nguyễn thời ông Nguyễn Trường Tộ đề nghị cải cách.

Buổi đi thăm bất ngờ đã giúp tôi tìm ra cách diễn tả chính xác cho mô hình trường huấn luyện trực tuyến đang đề nghị. Điểm chính yếu của chương trình huấn luyện là tính thực tập, vâng, không phải thực nghiệm nhưng là thực tập. Mô hình không mang tính thực nghiệm, tức là không đào tạo nhân viên đáp ứng cho những nhu cầu cụ thể (như viên chức Hội đồng giáo xứ, giáo lý viên, phụ trách các đoàn thể) nhưng nó mang tính thực tập nhằm đào luyện những tâm hồn tông đồ. Chữ thực tập ở đây diễn nghĩa chữ “thao” trong từ “linh thao” của Thánh I Nhã, có nghĩa là (những bài tập) “thao luyện về đời sống tâm linh” hoặc “thao luyện dưới ơn Chúa Thánh Linh”.

Hiểu như thế, loạt phụ lục này chính là những mẩu minh họa vừa diễn giải giúp hiểu phần thực tập sẽ chiếm tầm quan trọng lớn trong mô hình, đồng thời cũng gợi hứng để người đọc tập thử, cho thấy việc thực tập này là có thể được, không quá khó.

NHƯNG LÀ TRƯỜNG THỰC TẬP

Giữa thế kỷ XIX, ông Nguyễn Trường Tộ (1830-1871) đem hết tâm huyết ra viết các bản điều trần nhưng người ta không tin hoặc tin mà không dám làm thử. Đang khi đó, tại Nhật, ông Fukuzawa Yukichi (1834-1901) [9] không viết điều trần nhưng viết sách, viết báo và mở lớp truyền đạt cái nhìn và tâm huyết của ông cho người đương thời. Kết qua, ông đã khiến cả nước Nhật nghe theo và có được cuộc cải cách vượt bậc.

Loạt bài của tôi nhằm ngỏ lời với những Fukuzawa trẻ trung và đầy năng lực trong Giáo hội Việt Nam, và để công việc đạt được những ơn Chúa đang dọn sẵn, xin được nói thêm rằng mô hình trường trực tuyến này không phải là trường sư phạm thực hành (học cách dạy cho người khác) nhưng là trường sư phạm thực tập, đúng hơn nữa, là trạm gây men, nhân giống cây trồng, thể nghiệm nơi chính mình rồi làm lây lan cho người khác, và cứ thế…

Ở đây thực tập là chính. Tại các chủng viện, giảng viên môn tu đức học dạy cho chủng sinh biết lịch sử, những phương hướng và đặc trưng của các linh hạnh khác nhau trong Giáo hội, chẳng khác nào giảng về các trường phái bơi lội. Người chú ý nghe có thể lặp lại rất hay nhiều chuyện về bơi lội dù bản thân chưa hề bơi thử bao giờ. Để tránh tình trạng ấy, ở phần huấn luyện về đời sống tâm linh nói đây, tôi đề nghị Ban Giảng huấn nhường chỗ cho những nhà đào tạo của các Dòng. Người tu sĩ Dòng Tên biết cách giúp người khác suy niệm tròn sáu mươi phút, đang khi đó, người đi theo đường chân phước Charles de Foucauld biết rằng, dù chỉ rảnh được 5 phút vẫn có thể tập trung trí lòng để suy niệm. Trong tuần linh thao I Nhã, người tĩnh tâm thinh lặng từ phút mở đầu cho tới phút kết thúc, còn trong tuần tĩnh tâm của Dòng Don Bosco, các tu sĩ vẫn chơi bóng reo hò ầm ĩ rồi vào nhà cơm vẫn nói chuyện đùa giỡn như thường. Trong linh thao I Nhã, người ta suy niệm về tội và cử hành bí tích sám hối xong rồi mới tập trung chiêm ngắm Đức Kitô và bước theo Ngài; còn trong cuộc tĩnh tâm của Dòng Cát Minh và nhiều Dòng khác, việc xưng tội lại đặt ở cuối chương trình… Không phải mãi đến nay, từ những năm cuối thế kỷ XX, trong nội san gia đình Phan Sinh, các tu sĩ đã được nhắc nhở tiết kiệm từng giọt nước và khi gom rác phải chú ý xem đó là rác có thể phân hủy hoặc không, nhờ đó họ có những kinh nghiệm thiêng liêng về môi sinh rất hồn nhiên mà người khác không có…

Hiện nay mỗi Dòng đều có trang mạng của mình, ngoài phần thông tin còn có những chương trình học hỏi. Ước gì phần thực tập về nẻo thánh riêng của từng Dòng ngày càng được tăng cường và biên soạn thật dễ hiểu, để khi trường trực tuyến hình thành, mảng thực tập theo từng Dòng đã có sẵn…

Khi những linh hạnh phong phú ấy cùng chen nhau đua nở trong lòng Giáo hội, phô bày trước mặt mọi người một sự hiệp nhất trong đa dạng, thì đó sẽ là một hình mẫu giúp các học viên biết đón nhận và tôn trọng sự khác biệt của mọi người.

THỰC TẬP TỪ MÁI TRƯỜNG GIA ĐÌNH

Các học viên cũng có thể chia sẻ đóng góp với nhau về những kinh nghiệm thực tập mình đã học được ở gia đình, từ việc ghi dấu thánh giá trước bữa ăn, cầu nguyện dâng ngày khi vừa thức dậy, đọc kinh Cúi xin Chúa sáng soi đầu giờ học, nguyện tắt, cầu nguyện dâng mình trước khi ngủ, mỗi lần có việc tới khuôn viên nhà thờ là vào viếng Chúa ngay, những thói quen được tổng hợp nơi bài ca tâm niệm của thiếu nhi Công giáo:

Là thiếu nhi Công giáo,

Làm con Chúa, phúc thay.

Mỗi sáng em dâng ngày

Trong tâm tình cảm tạ.

Nguyện yêu người mến Chúa,

Sống xứng là con Cha.

Luôn ăn mặc nết na

Biết kính nhường, lễ phép.

Hướng mắt nhìn cao đẹp,

Xem phim tốt, sách hay.

Phục vụ cứ liền tay,

Giữ tâm hồn trong trắng.

Sống thật thà ngay thẳng,

Thân ái với mọi người… [10]

Có một thói quen mới, được Đức Thánh Cha Phanxicô nhấn mạnh, mà trước khi tập cho các bạn trẻ, mỗi chúng ta cần tập cho chính mình: Luôn có quyển Tân ước nhỏ trong túi áo hoặc túi xách. Ta cũng có thể chép các sách Tân ước vào điện thoại cảm ứng nhưng quyển sách bằng giấy vẫn luôn giàu tác dụng gợi hứng hơn.

Với tinh thần Công giáo, học viên mở rộng vòng tay đón tiếp mọi người, mở rộng tâm trí đón nhận những giá trị tốt lành cao đẹp từ mọi phía, không những thuộc những luồng linh hạnh Kitô giáo khác nhau mà cả đến những kinh nghiệm tâm linh thuộc các tôn giáo khác, miễn là không ngược với đức tin Công giáo. Chẳng hạn những thói quen và những suy niệm khởi đầu của các bạn trẻ mới vào chùa tập tu trong quyển “Tì ni nhật dụng thiết yếu”, có những chỉ dẫn cụ thể như sau:

  1. THỨC DẬY BUỔI KHUYA

Sớm khuya ngủ vừa tỉnh giấc

Cầu cho tất cả chúng sanh

Có được tầm nhìn tuệ giác

Thấu soi khắp cả mười phương.

  1. MẶC ÁO

Khi khoác y vào cơ thể

Cầu cho tất cả chúng sanh

Đạt được căn lành, cội đức

Bờ kia đến được thật nhanh.

  1. VÀO NHÀ VỆ SINH

Khi đưa phẩn uế ra ngoài

Cầu cho tất cả mọi loài

Bỏ tham, si mê, giận tức

Dứt sạch tội lỗi nhiều đời.

  1. RỬA SẠCH

Vệ sinh xong rồi dùng nước

Cầu cho tất cả chúng sinh

Thực tập pháp môn siêu xuất

Cõi lành đến được thật nhanh.[11]

CON ĐƯỜNG DẬY MEN

Trong việc đào luyện hồn tông đồ, có một điều cần kíp bậc nhất và cũng khó nhất là khả năng làm việc chung. Dù mỗi học viên ở một góc trời, Ban Giảng huấn sẽ nghiên cứu làm sao để gợi ý cho học viên thích thú thực tập làm việc chung. Chẳng hạn kinh nghiệm hàng đội tự trị của Hướng Đạo, kinh nghiệm Workshop, những thói quen hợp tác, chương trình Docat, cách riêng là mời gọi học viên tự nêu sáng kiến…

Như thế, hướng huấn luyện cần có của trường Cao đẳng Giáo lý là luyện cho học viên trở thành men làm chất xúc tác Tin mừng cho môi trường mình phục vụ. Những “mùa men Phục sinh” của các bạn trẻ Thanh Hóa là một thể hiện đại trà của ý tưởng ấy. Cụ thể hơn còn có những lớp vừa dạy nghề vừa đào tạo tông đồ bạn trẻ. Mỗi bạn trẻ vừa được học một nghề đến nơi đến chốn để mưu sinh, vừa được đào sâu giáo lý, vừa qua một khóa học cầu nguyện rồi thực tập cầu nguyện hằng ngày. Khi về lại giáo xứ, bạn trẻ trở nên vừa đầy tự tin trong nghiệp vụ vừa sống đạo rất tốt vừa biết cách giúp người khác về cả ba mặt: nghề nghiệp, giáo lý và đời sống cầu nguyện…

Phụ lục 2
SUY NIỆM LỜI CHÚA

Kinh nghiệm thứ năm là suy niệm Lời Chúa.

Từ câu hỏi được đề ra ở bài đầu về người trí thức Công giáo, để tránh cho nhau những ảo tưởng chủ quan (có thể nói là não trạng Ngộ đạo), ta đã đi từ khái niệm “có học” sang “học thêm” tại những chương trình trực tuyến (bài 2) tới khái niệm “tầm đạo”, tiếp cận với Lời Chúa theo những kinh nghiệm của các truyền thống Công giáo (bài 3). Nói tới các truyền thống Công giáo, tức là nói tới những nét đặc thù và phong phú riêng của Giáo hội Công giáo.

Nơi biến chuyển của Giáo hội thế kỷ XVI, cả phía Tin Lành và phía Công giáo đều lấy Kinh thánh làm nền tảng cho việc canh tân đời sống tâm linh, tuy nhiên một bên theo hướng phân tích (mổ xẻ, tìm hiểu), một bên theo hướng tổng hợp (suy niệm và cảm nhận). Cách chú trọng phân tích bản văn của người Tin Lành dần dần phát triển thành một khoa học sâu sắc. Về phía Công giáo, tới đầu thế kỷ XX, được Đức Thánh Giáo hoàng Piô X cổ võ, khoa chú giải Công giáo cũng đã tiến rất nhanh. Việc nghiên cứu của cả Tin Lành và Công giáo ngày càng đạt được những gặp gỡ lý thú, đầy khích lệ.

Phân tích bản văn Kinh thánh để hiểu Lời Chúa là điều tốt nhưng sẽ tốt hơn nữa nếu ta biết dùng sự hiểu biết ấy để gặp Chúa. Ở một trường Cao đẳng Giáo lý, ta cần chọn hướng tổng hợp. Học hỏi theo kiểu phân tích càng lúc càng mênh mông vô tận và có nguy cơ lạc vào những tiểu tiết không cần thiết, đang khi đó sự tập trung vào Chúa Kitô qua suy niệm và chiêm ngắm sẽ có tác dụng hội tụ, giúp ta gặp Chúa sâu xa tận cõi lòng.

SUY NIỆM LỜI CHÚA ĐỂ GẶP CHÚA

Việc đề cao Kinh thánh theo hướng tổng hợp nổi bật nơi việc suy niệm Lời Chúa tập trung vào Đức Kitô, tiêu biểu là chương trình cầu nguyện trong sách Linh Thao của Thánh I Nhã và các chỉ dẫn về tâm nguyện trong các tác phẩm của Thánh nữ Têrêxa Avila và Thánh Gioan Thánh Giá. Việc suy niệm theo Linh Thao giúp ta nhìn thẳng vào ý định của Thiên Chúa trên lịch sử nhân loại, trên đời mỗi người và nơi mỗi ngày ta đang sống (kinh nghiệm 6 và 7). Việc tâm nguyện theo các Thánh dòng Cát Minh giúp khám phá hành động của Thiên Chúa trên tâm hồn và trên cuộc đời mỗi người chúng ta (kinh nghiệm 8 và 9). Bạn đừng sợ loạt bài này sẽ biến bạn thành tu sĩ. Nhiều lắm, nó sẽ giúp bạn chạy đua với các “cư sĩ Phật giáo”, tức là những “người có học tầm đạo” trong hàng ngũ anh chị em Phật tử quanh ta, những người “tu tại gia”, bên Công giáo chúng ta gọi là những thành viên “tại thế” hay “dòng ba” của các Hội Dòng. Bạn yên tâm, bạn vẫn ở trong số những người anh em bé nhỏ của Chúa, dù “có học” tới đâu vẫn luôn miệt mài khiêm tốn “tầm đạo”. Các tu sĩ tầm đạo theo cách của họ, còn các hạt men giữa đời, tham gia vào việc xây dựng trần thế, hài hòa với thiên nhiên và vũ trụ trong cõi lòng hân hoan vì có Chúa ở cùng. Đó là đỉnh cao của đời sống tâm linh chờ ta cuối cuộc hành trình, theo tinh thần chiêm niệm của vị Thánh an bần lạc đạo, Thánh Phanxicô Nghèo ở Assisi (kinh nghiệm 10).

Sau công đồng Vaticanô II, trong Hội thánh Công giáo, không những ta thấy việc nghiên cứu Kinh thánh được đề cao, mà còn thấy cả hai hướng phân tích và tổng hợp đồng quy kỳ diệu nơi việc trình bày giáo lý theo lịch sử cứu rỗi, việc phân bố toàn bộ nội dung Kinh thánh trong phụng vụ theo các chu kỳ bài đọc thánh lễ Chúa nhật và ngày thường.

Cụ thể, trước khi đọc tiếp xin mời bạn theo dõi một trong những YouTube “Gợi ý tĩnh tâm Tuần Thánh: Đi vào cuộc Thương khó với Chúa” mới đây của cha Giuse Cao Gia An, Dòng Tên, tại Vaticannews.[12]

TỪ MỖI TUẦN ĐẾN MỖI NGÀY

Có gặp Chúa trong thinh lặng suy niệm, ta mới dễ gặp Chúa giữa cuộc sống. Bạn trẻ cần phải đích thân khám phá Chúa Giêsu và ngây ngất trước tình yêu Ngài mới có thể trở thành nhà truyền giáo sinh viên và vào đời như nhà truyền giáo kỹ sư, bác sĩ,…

Thường thì khi một người trưởng thành đến học giáo lý Đạo Chúa, tôi mời gọi họ bắt đầu xây dựng ngay quỹ thời gian cho hồn đạo. “Từ hôm nay, sau bữa tối, bạn nhớ dành chút thời giờ lắng nghe tiếng Chúa trong cõi lòng. Bắt đầu mỗi ngày năm phút, về sau thấy thích ngần nào, bạn sẽ tăng dần lên ngần ấy: mười phút, hai mươi phút, nửa giờ hoặc hơn nữa tùy ý”. Thường thì tôi không phải thất vọng. Đã có những người đến với khẳng định chắc nịch: “Tôi chỉ chiều theo ý gia đình bạn gái tôi để học cho biết chứ không có ý định theo đạo đâu ạ!”, thế nhưng sau một thời gian họ đã hăm hở chia sẻ Tin mừng với bạn bè. Khoảng lặng gặp Chúa đổi hẳn một tâm hồn vô tín khiến hồn đạo trong họ nẩy sinh. Cái lặng vì cách ly hiện nay, thoạt đầu hơi bất đắc dĩ nhưng rồi khi ta đón nhận với lòng biết ơn Thiên Chúa, những hạt giống Lời Chúa từng bị nhiều thứ “ưu tiên” trong cuộc sống đè bẹp lại có cơ hội lách len, thoát khỏi gai góc và vươn lên, nẩy nở hằng mấy chục, một trăm.

Bài học của cha Nguyễn Cao Siêu, SJ, tại http://www.kinhthanhvn.net/ mỗi tuần mới có một lần. Nếu trong bước đầu bạn cần thêm những gợi ý để suy niệm hằng ngày, bạn có thể tìm ở nhiều trang Web các Giáo phận. Cụ thể như ở trang Hội đồng Giám mục Việt Nam hoặc trang Giáo phận Long Xuyên, bạn có thể vào:

https://www.hdgmvietnam.com/  Góc Suy Niệm, mục Lời Chúa Hằng Ngày.

http://gplongxuyen.org/ Góc Lời Chúa Mỗi Ngày. 

Tuy nhiên, những gợi ý ấy chỉ cần cho bạn ở thời gian đầu. Khi đã quen với những bước thực hành, bạn sẽ đọc một đoạn Lời Chúa trong sách Kinh thánh và tự dọn bài suy niệm.

BẮT ĐẦU TỪ HÔM NAY

Giữa việc cầu nguyện bằng kinh và nguyện ngắm có một gạch nối rất đẹp là việc lần chuỗi đọc chậm, cụ thể như chuỗi Mân côi hay chuỗi kính Lòng Chúa Thương Xót. Bạn vẫn thường đọc các chuỗi này, có khi là hằng ngày theo nhịp chung chung của cộng đoàn. Giờ đây (các) bạn hãy đọc thật chậm, nhỏ tiếng và có nhiều khoảng lặng. Đang khi miệng đọc, bạn nâng tâm trí lên tưởng niệm sự kiện của ơn cứu rỗi được nhắc đến, hoặc suy niệm theo ý từng câu kinh. Bạn sẽ thấy trí lòng mình được chìm đắm trong rung cảm, và bạn sẽ hiểu tại sao việc lần chuỗi vẫn được gọi là một việc chiêm ngắm. Cũng từ đó, bạn sẽ dễ tiến vào cầu nguyện trong thinh lặng.

Với các dự tòng, tôi đã đề nghị bắt đầu năm phút mỗi ngày, về sau sẽ tăng dần lên. Giờ đây tôi xin được đề nghị cùng một điều ấy với những người có học. Những người Công giáo có học hiện nay trên đất nước mình không thiếu, nhưng để thành trí thức Công giáo, họ còn phải đánh thức cái hồn đạo nơi mình bằng những cảm nghiệm sâu xa qua việc suy niệm Lời Chúa.

Nếu đã quen cầu nguyện thinh lặng mỗi ngày mười phút, hai mươi phút hoặc hơn nữa, bạn hãy cứ duy trì như thế để rồi sẽ tiến dần. Còn nếu chưa có thói quen cầu nguyện thinh lặng, ngay hôm nay bạn có thể bắt đầu thử năm phút, vào lúc bạn muốn, ở nơi bạn muốn và theo cách bạn nghĩ là tốt nhất.

Bạn xin ơn Chúa Thánh Thần, thờ lạy Chúa đang hiện diện, đọc lại những câu quan trọng của bài Tin mừng rồi suy niệm theo một trong hai cách ở phụ lục 3 dưới đây.

Phụ lục 3
CÁC BƯỚC CỦA MỘT GIỜ TÂM NGUYỆN

Những ai muốn nguyện ngắm theo Linh Thao của các cha Dòng Tên, có thể tìm trên mạng, ví dụ: https://www.facebook.com/pg/linhthaotrongcuocsong/posts/ hoặc: http://linhthao.net/luutru/424

Bạn cũng có thể tự khám phá ba bước nguyện ngắm của các cha thuộc tu hội Xuân Bích qua ba cụm từ: Chúa trước mặt, Chúa trong lòng, Chúa trên tay.

Hoặc phương pháp của thánh Phanxicô Salêsiô, có thể xem tại

https://www.vanthoconggiao.net/2020/04/mot-phuong-phap-suy-niem-ngan-gon-va-don-gian.html

Trong phụ lục này, chúng tôi xin mời bạn tiếp cận với một kinh nghiệm của dòng Cát Minh.

Tuy nhiên, dù bạn cầu nguyện theo cách nào, khi có điều kiện (chẳng hạn trong những ngày cách ly yên tĩnh này), sau giờ cầu nguyện bạn nên có phút nhìn lại việc cầu nguyện. Đây là kinh nghiệm đơn giản sẽ giúp bạn tiến dần theo các kinh nghiệm 6, 7, 8, 9 và 10. Kinh nghiệm nhìn lại việc cầu nguyện được giới thiệu nơi những dòng cuối của phụ lục này.

CÁC BƯỚC TÂM NGUYỆN THEO THÁNH NỮ TÊRÊXA AVILA

Thánh Têrêxa đã không viết một lược đồ thực tập cho giờ tâm nguyện, tức là giờ cầu nguyện lắng đọng chủ động, nhưng trong giáo huấn của ngài chúng ta có thể tìm được đủ những yếu tố cho một lược đồ như thế. Tuy nhiên trước khi nói tới một lược đồ nguyện ngắm, ta cần nói tới một hướng sống hằng ngày với những bước thực hành.

  1. Hướng sống hằng ngày: sống hiện diện trước Thiên Chúa

Giữa cuộc sống hằng ngày, ta cần giữ cho lòng được lắng đọng, chú tâm làm tròn bổn phận với tình yêu mến như thể thấy Chúa đang nhìn mình. Điều này rất quan trọng, vì ai không biết chú tâm chu toàn các bổn phận khác trong ngày thì cũng không thể tập trung chú ý vào bổn phận thờ phượng Thiên Chúa. Hai đàng bổ sung cho nhau: Sự chú tâm chu toàn ý Chúa qua việc bổn phận, không chạy theo những chuyện không cần thiết, sẽ giúp cho lòng được bình an dễ gặp Chúa và việc sống thân mật với Chúa sẽ đem lại ánh sáng và sức mạnh giúp làm tròn bổn phận. Giữa cuộc sống thường ngày, ta cần giữ vững ba điều quan trọng: “Thứ nhất là yêu thương nhau, thứ hai là buông bỏ, tức là thoát khỏi mọi dính líu với thụ tạo và thứ ba là khiêm nhường thực tình; điều thứ ba này tuy đặt ở cuối nhưng lại là chính yếu và bao gồm tất cả” (Đht 4,4). Trong cả ba điều này, ta phải thật kiên quyết (Đht 21,2).

Thánh nữ Têrêxa liên tục nhấn mạnh sự khiêm nhường. Với đức khiêm nhường, ta chuyên tâm chu toàn phận sự của mình, không âu lo về việc người khác. Cần xin ơn Chúa Thánh Thần và vận dụng phương pháp xem-xét-làm để chu toàn bổn phận thật tốt. Khiêm nhường cũng còn là nhớ mình là không trước mặt Thiên Chúa, yêu thích bị bỏ quên và vui lòng chịu sỉ nhục.

Buông bỏ là không màng thụ tạo, làm chủ giác quan từ trong những điều nhỏ, sống nghèo khó, khước từ ý riêng (Đht 12,3) và vâng lời. Ma quỷ thường núp dưới những chiêu bài tốt lành để dẫn dụ ta mở cánh cửa ý riêng, chạy theo những điều tốt ảo. Ta cần biết buông bỏ những điều tốt không cần thiết để đóng chặt cửa phía đối phương, và quảng đại chăm lo việc bổn phận để mở rộng cửa về phía Thiên Chúa.

Yêu thương là nghĩ tốt cho người khác và mau mắn phục vụ. Nói chung là vui vẻ làm tròn bổn phận hằng ngày với lòng tin, cậy và yêu mến. Những thái độ ấy sẽ giúp ta giữ được sự thinh lặng nội tâm sâu xa để hiệp nhất với Thiên Chúa (Đời 8,9).

  1. Chuẩn bị xa

Nhịp cầu giữa đời sống hoạt động và tâm nguyện là khẩu nguyện, tức là nguyện Các Giờ Kinh Phụng Vụ hoặc các kinh khác. Mỗi khi bắt đầu đọc kinh, ta cần nhớ mình đang đến với Thiên Chúa và đang đối thoại với Ngài.

Đọc Lời Chúa và các sách về đời sống tâm linh là cách chuẩn bị rất hữu hiệu, giúp ta dễ đi vào tâm nguyện. Ta nên đọc theo cách gọi là “gậm nhấm thiên thư”, tức là đọc chậm, vừa đọc vừa suy và vừa thưa chuyện với Thiên Chúa. Không riêng các đan sĩ, mọi Kitô hữu đều nên có giờ đọc sách hằng ngày, nhất là những người mới bước vào đời sống cầu nguyện. Những khi gặp khô khan lâu ngày thì lúc nguyện ngắm ta cũng nên dùng sách để nâng đỡ sự yếu kém của mình (Đời 4,8-9; Đht 26,9-10).

Việc gậm nhấm thiên thư sẽ giúp lòng ta thường xuyên nghĩ về Chúa Cha và Chúa Giêsu Kitô. Ta cũng nên dựa vào mùa phụng vụ và cả dựa trên tâm tình cá nhân để hướng lòng đến những cảnh phù hợp trong cuộc đời Chúa và dùng những cảnh ấy để tập trung khi tiến vào tâm nguyện (Đht 26,4-5; Đời 13,12-14).

  1. Bắt đầu giờ nguyện ngắm

Mở đầu giờ nguyện ngắm, ta ý thức Thiên Chúa đang hiện diện trong lâu đài tâm hồn ta (Đht 28,9-10; 29,4) và trút bỏ hết mọi sự để đạt được sự lắng đọng (Đht 26,1). Cụ thể là nên khẳng định lại ba điều quan trọng đã nói trên đây:

– Yêu thương: Trước sự hiện diện của Thiên Chúa, ta muốn điều tốt cho mọi người, cầu nguyện cho mọi người, cả người thân và kẻ thù. Ta hiểu tốt và nghĩ tốt cho tất cả mọi người, cách riêng là những người đang sống chung một mái nhà và những người đang làm việc chung với ta. Ăn năn thống hối, nếu đã có điều gì lỗi bác ái. Ta giữ tâm tình khiêm nhường đối với tất cả mọi người và giục lòng mến Chúa. Đây là bước chủ động đầu tiên. Khi lòng thực sự an hoà với mọi người, ta dễ đạt được sự lắng đọng.

– Khiêm nhường trước mặt Chúa: Ta giữ lòng khao khát hiệp nhất với Thiên Chúa, thế nhưng trước mặt Thiên Chúa, ta chỉ hoàn toàn là không, hoàn toàn bất xứng và bất lực trên đường đến với Ngài. Do đó, ta xin Chúa Thánh Thần lấp đầy sự bất xứng và bất lực của ta, xin Ngài soi sáng cho biết cách cầu nguyện. Đây là thái độ đức tin.

– Buông bỏ: Mục tiêu giờ tâm nguyện là hiệp nhất với Thiên Chúa. Do đó ta nên chọn tập trung vào đề tài nào dễ giúp kết hiệp với Chúa hơn, ví dụ một cảnh trong mầu nhiệm thương khó. Khi ta bắt đầu tập trung vào đề tài, thường những nỗi âu lo và những bận tâm về công việc sẽ kéo đến trong tâm trí ta. Ta gạt bỏ hết và phó thác tất cả cho Thiên Chúa. Đây là thái độ đức trông cậy. Tiếp đó, có thể lại bị chia trí, nhưng ta sẽ kiên quyết gạt bỏ mọi sự để thiết lập sự lắng đọng, tức sự thinh lặng nội tâm cho bằng được. Thường thì sau những cố gắng ban đầu, ta sẽ được Thiên Chúa ban ơn để giữ cho lòng được lắng đọng.

  1. Đối thoại

“Tâm nguyện không gì khác hơn là một cuộc trao đổi thân tình và là cuộc đàm đạo thường xuyên một mình mình với Đấng mà ta biết là rất yêu thương ta” (Đời 8,5). Sau khi hồi tâm lắng đọng, ta tập trung vào  nội dung đã chọn và hình ảnh thích hợp về Chúa Giêsu như nói ở số 2 trên đây và đối thoại với Chúa “như một người cha, một người anh, một người chủ hay một người bạn lòng” (Đht 28,3), bằng những lời tự đáy lòng (Đht 26,6.9; 22,1.3). Theo gương thánh nữ Têrêxa Avila, ta nên thưa với Chúa:

– về điều Chúa muốn nói với ta qua đề tài

– về vẻ đẹp của Chúa, về tình Chúa yêu thương ta

– về nỗi khốn cùng của bản thân ta và của mọi người

– về ý Chúa muốn cho những người được cứu rỗi và nỗi khắc khoải của ta trước ơn cứu rỗi của mọi người.

(Những nỗi khốn cùng của bản thân ta và của mọi người, những gánh nặng của cuộc đời, những điều rất thường trực trong đời sống giáo dân, không riêng những công việc mà cả những gánh nặng khác như sức khỏe của người thân, chuyện buồn vui của con cái… có thể chi phối ta, khiến ta chia trí. Nếu cần, hãy dành một phút nghĩ tới chúng rồi phó thác cho Chúa, và buông bỏ hết để mặc Chúa lo, ngay cả bản thân cũng để tùy Chúa yêu thương, chăm sóc và định đoạt. Hãy để Chúa biến ta thành Abraham trong những điều nhỏ).

  1. Chú tâm trìu mến

Tiếp đó, những lời đối thoại sẽ thưa dần, nhường chỗ cho một cái nhìn chú tâm trìu mến (Đht 24,6; 26,3; 31,5.7). “Giờ đây tôi không xin chị em phải luôn nghĩ đến Người, cũng không xin chị em suy tư nhiều, cũng không đòi chị em phải có tư tưởng cao siêu tế nhị, tôi chỉ xin chị em có một điều: Nhìn ngắm Người, vậy ai cấm chị em hướng mắt nhìn Chúa, mặc dầu chỉ trong giây lát, nếu chị em không nhìn lâu hơn được? Chị em nhìn những cái xấu xa được, mà không thể nhìn đối tượng cực đẹp được sao?” (Đht 26,3).

“Hãy hướng nhìn lên Đấng chịu đóng đinh, rồi các chị sẽ thấy không còn gì khác là quan trọng cả” (7M 4,8)

Cái nhìn ấy là cái nhìn của ba nhân đức hướng thần: tin, cậy, mến. “Điều quan trọng là đừng suy luận nhiều nhưng là yêu mến nhiều” (4M 1,7).

  1. Kết thúc

Ta cần kiên trì cho đến cùng. “Chút ít thời giờ chúng ta đã muốn dâng hiến Chúa thì hãy dâng hiến với một tinh thần tự do, thoát ly khỏi mọi sự, và với một ý chí quyết tâm sẽ không bao giờ đòi lại nữa cho dầu có gặp nhiều khổ cực, hoặc chống đối hoặc khô khan” (Đht 23,2). “Đừng ngừng lại giữa đường, hãy chiến đấu đến chết để đạt được mục tiêu, vì chị em vào đây không ngoài mục đích là để chiến đấu, luôn luôn tiến đức với sự quyết tâm thà chết hơn là bỏ dở không đạt tới đích (Đht 20,2)”.

“Lúc khởi đầu và kết thúc cầu nguyện, dầu được chiêm niệm cao siêu đến đâu chăng nữa, luôn luôn hãy nhận biết mình là ai… Hãy nghĩ đến sự hèn hạ của mình nhiều lần, vì sự cầu nguyện vẫn đi đôi với đức khiêm nhường và luôn soi sáng để chúng ta nhận biết sự yếu kém của chúng ta” (Đht 39,5).

Với tâm tình ấy, ta sẽ gói ghém giờ cầu nguyện lại trong những lời tâm sự tha thiết với Chúa. Sau giờ cầu nguyện, ta cần cố gắng giữ cho lòng luôn được dành riêng cho Chúa và thỉnh thoảng lại thốt lên đôi lời đối thoại với Chúa (Đht 31,7).

  1. Kiểm điểm giờ nguyện ngắm

Khi đã cầu nguyện xong, nên dành dăm bảy phút nhìn lại giờ nguyện ngắm để rút kinh nghiệm. Thánh nữ Têrêxa luôn nhắc lại quy tắc “xem quả biết cây”. Một giờ nguyện ngắm tốt không tuỳ thuộc nơi sự sốt sắng nhưng tuỳ thuộc nơi sự biến đổi của lòng ta, giúp ta sống đời thường cách thật tốt đẹp trong yêu thương, khiêm nhường và buông bỏ (7M 4,14-15).

Viết tắt tác phẩm Thánh nữ Têrêxa Avila:

Đời:            Đời tôi hay là Tiểu sử tự thuật

Đht:            Đường hoàn thiện

1M, 2M:     Mức ở lại 1, Mức ở lại 2… trong sách Lâu đài nội tâm

XÉT MINH KIỂM ĐIỂM

KIỂM ĐIỂM GIỜ NGUYỆN NGẮM

Sau khi nguyện ngắm, kiểm điểm các chi tiết sau đây và ghi lại:

  1. Tư thế: Ngồi, quỳ
  2. Tập trung nghiêm túc (đánh giá bằng A, B, C): Vd. Đầu giờ: A, Giữa giờ: B, Cuối giờ: A.
  3. Cảm nghiệm từ nội dung: Được những ánh sáng và những ơn biến đổi nào?
  4. Lo ra chia trí về điều gì?
  5. Có lúc nào bị lạc đề và lạc hướng? Hướng nào? Tại sao? Có lúc nào đã tránh né tiếng Chúa? Điều gì? Cách nào? Có điều gì đã tưởng lầm, nguyện ngắm xong rồi mới thấy là bị lừa, cần rút kinh nghiệm?

 

NHẬN ĐỊNH CUỐI NGÀY

Ngày: …………………………           

  1. Có những kinh nghiệm mới nào về nguyện ngắm?
  2. Có những kinh nghiệm mới nào về thinh lặng nội tâm? Có điều gì làm giảm sút thinh lặng nội tâm?
  3. Bận tâm về điều gì khiế mình bị chi phố? Có những kinh nghiệm mới nào về ứng xử quảng đại?
  4. Kinh nghiệm thường xuyên nhớ Chúa đang hiện diện?
  5. Tập trung vào Chúa hơn hay là bị lạc hướng? Nếu đã tập trung hơn, nhờ đâu?
  6. Nếu đã bị lạc hướng, tại sao? Đã để cho mình bị lừa như thế nào? Tại sao bị lừa?

Việc kiểm điểm giờ nguyện ngắm sẽ giúp bạn tiếp cận với kinh nghiệm lý thú ở phụ lục 4 là tìm ý Chúa và nhận rõ ý Chúa.

Phụ lục 4
TẤM GƯƠNG SOI LÒNG

Sẽ hết sức ích lợi nếu nguyện ngắm xong bạn biết nhìn lại những biến chuyển nội tâm trong giờ cầu nguyện. Đây là một thực tập quan trọng khi làm linh thao, một tấm gương tròn nằm gọn trong lòng bàn tay, hết sức hữu ích, có thể giúp bạn soi thấu lòng tin và lòng mến của bạn. Tôi không nghĩ là bạn sẽ thực hiện được thường xuyên, vì chính tôi cũng không làm được thường xuyên, nhưng tôi mong bạn sẽ làm thử một vài lần để biết công dụng của tấm gương tròn vẫn nằm sẵn trong túi, và mỗi khi cần, bạn sẽ sực nhớ đến nó và lấy ra soi. Mà có lẽ, giữa những lúc bị cách ly, bạn sẽ làm thử không chỉ một lần và sẽ thấy đây là một kinh nghiệm quý, thỉnh thoảng cần lặp lại.

1. TẤM GƯƠNG SOI LÒNG

Không riêng sau khi nguyện ngắm hay sau một thánh lễ, cả sau giờ cầu nguyện đầu ngày hay cuối ngày (quen gọi là kinh sáng, kinh tối), nếu có điều kiện, bạn nên nhìn lại để soi thấu lòng mình. Hãy thử một vài lần để nghiệm ra hiệu năng của việc nội quan này. Bạn sẽ thấy nó rất ích lợi, không quá khó nhưng thật lý thú, rồi dần dần bạn sẽ có được thói quen phản tỉnh để sống trong sự hiện diện đầy ưu ái và nhắc nhở của Chúa.

Tôi xin nhắc lại là bạn không bị buộc phải làm nhưng bạn nên thử một vài lần để nếm xem bữa tiệc Chúa luôn luôn dọn sẵn, và sẽ thấy lời mời gọi Chúa nói trong Kh 3,20 là đang nói với bạn hôm nay.

Chẳng hạn tối nay, sau những phút cầu nguyện chung với cả nhà, bạn dành 5 phút nhìn lại nội tâm mình: Trong khoảnh khắc cầu nguyện ấy, bạn giữ được sự tập trung từ đầu đến cuối, hay chỉ một phần ba ở đầu, ở giữa hay ở cuối? Bạn có thể rút kinh nghiệm gì? Bạn có gặp Chúa, có nghe Chúa nói, có cảm nghiệm điều gì? Có lúc bạn đã chú ý tới ý nghĩa từng câu từng chữ mình đọc và đã thật sự nói với Chúa đôi điều? Những câu hỏi kiểm điểm này sẽ giúp bạn thấy chỉ cần ý thức sự hiện diện của Chúa là mọi sự đổi thay. Cũng là chuỗi kính Lòng Chúa Thương Xót nhưng giờ đây bạn sẽ hướng mắt lên Chúa Cha và Chúa Giêsu, đọc chậm từng từ, như thổn thức, thở than “bằng những tiếng rên siết khôn tả” trong Chúa Thánh Thần (x. Rm 8,26).

Điểm chính ở đây là kiểm lại xem khi đến với Chúa ta có “chú tâm trìu mến”, có “cầm lòng cầm trí” hay nói cách khác, có trân trọng sự hiện diện của Chúa hay không? 

Mỗi khi đi xưng tội, nhìn nhận mình đã lo ra chia trí nhiều lần, có thể ta nghĩ đó là chuyện không tránh được cho nên không lấy làm điều. Thế nhưng giờ đây, nghiêm túc nhìn lại sau khi cầu nguyện, ta mới nghiệm ra mình chưa thật sự nhận Thiên Chúa làm kho tàng của mình. Nếu xác tín việc sống thân mật với Ngài là kho tàng, chắc hẳn ta đã quyết tâm bán hết những gì mình có để mua cho bằng được kho tàng ấy (Mt 13,44).

Việc kiểm điểm này cần làm trong đối thoại với Chúa, như Đức Thánh Cha Phanxicô viết: “Tôi xin hết mọi Kitô hữu đừng quên thưa chuyện với Chúa là Đấng yêu thương ta để thành tâm xét mình mỗi ngày” (Vui mừng hoan hỉ, 69).

Thuở bé, nói đến xét mình ta chỉ nghĩ ngay tới việc nhìn lại xem đã có gì sai sót trong ý nghĩ, lời nói và việc làm. Ta dựa theo các kinh Mười điều răn của Chúa, Năm điều răn Hội thánh để lục lọi xem đã lầm lỗi những gì. Với kinh Tiến Đức (Cải tội bảy mối có bảy đức), ta được mời gọi đi xa hơn, để nhận ra những gốc rễ đàng sau những lầm lỗi. Giờ đây, với việc xét mình sau giờ nguyện ngắm, ta còn tiến xa hơn nữa.

Ta có một tấm gương hé lộ cho thấy ta có thật tình yêu mến Chúa hết lòng hay chăng, và nhận ra đâu là chướng ngại ngăn cản mình hiệp nhất với Chúa. Rồi ta sẽ nghiệm ra rằng cả nơi những việc cao quý như đọc kinh cầu nguyện, nếu chỉ làm cho xong như một cái máy, ta cũng chỉ gặp thụ tạo chứ không gặp được Chúa; ngược lại, cả những việc bị coi là “phàm tục” như mua bán hoặc ân ái vợ chồng, nếu được làm trong ý thức có Chúa đang hiện diện, trong sự chú tâm trìu mến Chúa thì đó vẫn là những phương tiện để nên thánh.

Nhờ xét mình như vậy, bạn sẽ nhận ra mình thường dễ bỏ lỡ bữa tiệc của Thiên Chúa vì điều gì? Điều gì chi phối lòng bạn? (x. Mt 22, 1-14).

2. XÉT MÌNH CÓ GÌ MỚI

Thánh I Nhã đề ra cho ta những phương cách “để xa bỏ những quyến luyến lệch lạc và sau đó tìm kiếm ý Chúa trong cách xếp đặt cuộc đời để mưu ích cho linh hồn mình” (LT 1). Phương cách đầu tiên là xét mình và kiểm điểm nguyện ngắm.

Kiểm điểm lại, cũng có khi điều phá hỏng sự tập trung của giờ nguyện ngắm là một trong bảy nết xấu làm đầu, tuy nhiên, thường thì nguyên nhân gây chia trí là những điều tốt chứ không xấu. Sau dăm bảy ngày, đem đối chiếu những kết quả kiểm điểm nguyện ngắm và kiểm điểm cuối ngày, ta sẽ thấy :

– Những điều tốt mà ta chỉ quyến luyến đúng chừng mực, thì khi ta cầu nguyện, chúng không đến quấy rầy ta. Trong trường hợp này, sự quyến luyến rất chính đáng.

– Còn những điều tốt mà ta quyến luyến hơi quá đáng, nhiều hay ít, thì khi ta cầu nguyện, chúng luôn đến quấy rầy ta. Ở đây, nhìn kỹ lại ta sẽ nhận ra chỗ lệch lạc nơi quyến luyến này, và thường thì một trong bảy mối tội đầu (hoặc gọn hơn, một trong ba điều độc hại là tham, sân, si) đang giật dây, tạo nên sự lệch lạc, tức sự quá đáng.

– Vì thế, ta chưa thể chăm chú lắng nghe, chưa thể chăm chú nhìn lên Chúa; ta bị giằng co vừa muốn hướng về Chúa vừa hướng về thụ tạo.

Như thế, việc kiểm điểm nguyện ngắm là một bản trắc nghiệm hữu hiệu để biết ta đã thật sự yêu mến Chúa hết lòng, hết sức, hết linh hồn và hết trí khôn chưa, hoặc nói theo Thánh I Nhã, ta đã xác tín nguyên lý làm nền tảng cho đời ta chưa? Nguyên lý làm nền tảng ấy là:

“Con người được dựng nên để ngợi khen, tôn kính và phụng sự Thiên Chúa, và nhờ đó cứu rỗi linh hồn mình. Mọi loài khác dưới đất cũng được tạo dựng cho con người, để giúp họ đạt tới cùng đích Đấng Tạo Hóa đặt cho họ.”

Bởi thế người ta chỉ được sử dụng thụ tạo theo mức độ chúng giúp đạt tới cứu cánh và phải gạt bỏ khi chúng làm cản trở. Do đó, cần phải giữ cho mình được bình tâm  đối với mọi thụ tạo trong tất cả những gì nằm trong sự tự do của ta và không bị cấm, đến nỗi chúng ta không ước muốn sức khỏe hơn bệnh tật, giàu sang hơn nghèo khổ, danh vọng hơn nhục nhã, sống lâu hơn chết yểu và tương tự thế đối với mọi sự khác, nhưng chỉ ước muốn và lựa chọn cái gì dẫn đưa chúng ta tới cứu cánh của mình hơn cả” ( LT 23).

Việc kiểm điểm nguyện ngắm nhằm giúp ta rút kinh nghiệm để những lần nguyện ngắm về sau sẽ sống với Chúa triệt để hơn, và hơn nữa, để ngay nơi mọi việc lớn nhỏ của đời thường, ta luôn sống theo nguyên lý nền tảng. Hiểu như thế, nếu bạn không bao giờ có điều kiện tham dự tĩnh tâm linh thao cũng chẳng hề gì, chỉ cần biết thật lòng xét mình sau mỗi giờ khẩu nguyện hoặc tâm nguyện là có thể xa bỏ những quyến luyến lệch lạc để chỉnh đốn đời sống theo ý Chúa.

Nếu ta quyến luyến một thụ tạo đúng mức để dùng nó như phương tiện giúp đạt đến điều Chúa muốn cho ta, thì đó là sự quyến luyến chính đáng. Nếu ta coi trọng một thụ tạo, xem nó như là mục đích, và đảo ngược mục đích thành phương tiện, thì sự quyến luyến trở thành lệch lạc (x. LT 169).

Thánh Gioan Thánh Giá là học trò các cha Dòng Tên, đã đóng góp thêm một điều quan trọng, nhấn mạnh tới những nguy hiểm khi ta đã biết là lệch lạc mà vẫn cố tình chiều theo. Ngài gọi đây là những mê thích.

3. BÌNH TÂM VÀ BUÔNG BỎ

Trong Đường lên núi Cát Minh quyển I, ngài lặp lại hai chữ mê thích 243 lần, trong ba quyển tiếp theo, thêm 140 lần nữa, nhưng không định nghĩa nó là gì và cũng không gắn thêm tính từ lệch lạc. Để bạn đỡ lúng túng, tôi xin mạn phép đưa ra câu tóm tắt như sau : Mê thích là sự tha thiết khi ta đã biết một quyến luyến nào đó là không ổn mà vẫn cứ theo đuổi hoặc dung dưỡng nó.

Chính vì ta cố tình chiều theo cho nên, dù mê thích chỉ mong manh như một sợi tơ, nó vẫn trói được ta như một sợi thừng. Mọi mê thích lớn hay nhỏ đều vừa ngăn cản ta hiệp nhất với Thiên Chúa (ngăn cản sự hiện diện của Thánh Thần Thiên Chúa) vừa gây nên nơi linh hồn ta năm thiệt hại: bị mệt mỏi, bị khổ não, bị tối tăm và mù quáng, bị hoen ố, cùng bị nguội lạnh và suy yếu (x. 1 Đường lên núi Cát Minh, 6-10).

Mê thích thật đáng sợ. Thế nhưng Thánh Gioan Thánh Giá lại cũng tiết lộ cho ta một bí mật rất bất ngờ: Ta càng chiều theo mê thích, nó càng lớn mạnh rất nhanh, nhưng chỉ cần ta phớt lờ mê thích, không kể gì đến nó là lập tức nó mất hết tác dụng. Điều quan trọng là lòng ta quyết hướng về Thiên Chúa hay hướng về thụ tạo. Rượu bia, thuốc lá, ma túy, sex, tin giả, game, internet có vẻ là những hấp lực không gì cản nổi, thế nhưng thật ra, chỉ cần ta nói “không” là lập tức chúng nó chạy trốn. Nếu bạn chưa dám nói không thì còn một bí mật khác: Hãy quyết tâm yêu Chúa hơn, tin Chúa hơn, phó thác vào Chúa hơn thì bạn sẽ có can đảm để nói. Bí mật thứ ba: Vừa khi mới thoáng có ý nghĩ nghiêng chiều lệch lạc, hãy cương quyết dập tắt ngay, thì bạn luôn luôn thắng. Một bí mật khác: Hãy bắt đầu bằng sự làm chủ các giác quan bên ngoài. Ngày nào bạn còn làm chủ các giác quan và trí tưởng tượng, ngày ấy bạn còn chiến thắng.

Ta thấy Thánh Gioan Thánh Giá dạy ta cùng một điều với sự “xa bỏ những quyến luyến lệch lạc” của Thánh I Nhã (x. LT 23). Cách trình bày của hai vị hoàn toàn khác nhau cả về hình thức và nội dung nhưng sẽ dẫn đến cùng một đích điểm, hai bên hỗ trợ lẫn nhau rất hữu hiệu. Sự bình tâm của Thánh I Nhã cũng như cái “Lương tâm ngay thẳng và cõi lòng trong sáng” trong câu kết bộ luật nguyên thủy của dòng Cát Minh đều nhằm giúp ta được hoàn toàn tự do với mọi thụ tạo để chỉ hướng về Thiên Chúa.

Tới đây, bạn hiểu tại sao, ngay ở bài đầu, tôi đã chuyển khái niệm “trí thức Công giáo” sang cụm từ dài “người có học, có tinh thần đức tin và có lòng với Chúa và Hội thánh”. Bởi lẽ, muốn trung thành với đức tin thì đến một lúc nào đó người ta phải buông bỏ cả điều mà mình tưởng là mình biết, như R. Tagore có nói ở một chỗ nào đó: “Theo Kinh thánh thì không thể vừa được nếm quả cây tri thức, lại vừa được sống trên cõi địa đàng”.

Khi nào thì cần buông bỏ?

Một khi có được lương tâm ngay thẳng và tấm lòng trong sáng hay sự bình tâm triệt để, ta sẽ thấy ngay đâu là điều Chúa muốn cho ta và ta cần buông bỏ những gì. Thế nhưng vẫn còn những lúc lòng ta chưa hoàn toàn bình tâm. Trong trường hợp này Thánh I Nhã sẽ giúp ta bằng kinh nghiệm đặc biệt của ngài.

Trong bài chia sẻ mở đầu những gợi ý giúp tĩnh tâm sống cuộc Thương khó với Chúa năm nay, Cha Giuse Cao Gia An, Dòng Tên, nhắc thính giả đang khi nghe giảng hãy theo dõi xem trong lòng có biến chuyển gì không. Ngay hôm nay, vào lúc thinh lặng cuối ngày, vào phút kiểm điểm sau giờ nguyện ngắm, bạn hãy nhìn lại xem những biến chuyển nội tâm trong ngày hoặc trong giờ vừa qua. Như thế, bạn bắt đầu làm quen với việc phân định, tức là khả năng bén nhạy trước những thúc giục nội tâm khác nhau của Chúa Thánh Thần và của thần dữ.

Việc phản tỉnh nhìn xem nội tâm như thế được gọi là một nội quan, có thể so sánh nhưng cũng hoàn toàn khác với việc chụp ảnh các bộ phận bên trong cơ thể được gọi là nội soi. Việc học hỏi giáo lý nâng cao đem lại cho ta các quan điểm Kitô giáo về con người, xã hội, vũ trụ, lịch sử. Việc xét mình trong đối thoại với Thiên Chúa giúp ta được thức dậy dưới ánh sáng Chúa Thánh Thần, trong sự khiêm nhường của đức tin và đức mến, không bị lạc vào hai não trạng trái nghịch với sự thánh thiện là não trạng Pelagio và Ngộ đạo (x. Tông huấn « Vui mừng Hoan hỉ » của Đức Thánh Cha Phanxicô).

Mời bạn xem tiếp phụ lục 5.

Phụ lục 5
ĐIỀU TỐT THẬT VÀ ĐIỀU TỐT GIẢ

Khi cuộc sống cả thành phố thình lình bị cách ly và phong tỏa, ai cũng tự động buông bỏ rất nhiều điều trước kia vẫn tưởng là rất quan trọng và cần thiết. Mạng sống trở thành thước đo gạn lọc mọi thứ. Mạng sống đời đời của ta cũng thế: “Vì nếu người ta được cả thế giới mà phải thiệt mất mạng sống, thì nào có lợi gì? Hoặc người ta sẽ lấy gì mà đổi mạng sống mình?” (Mt 16,26)  Buông bỏ tội lỗi và điều xấu là chuyện đương nhiên, ta không cần nhắc tới. Ở đây ta chỉ bàn về việc buông bỏ những điều tốt đã là cớ cho ta “quyến luyến lệch lạc” và “mê thích”. Tại chương đầu quyển I Đường Lên Núi Cát Minh, Thánh Gioan Thánh Giá đã nói ngay tới hai sự buông bỏ, trên hai bình diện giác quan và tâm linh.

Trong tĩnh tâm và nguyện ngắm, ta buông bỏ những tư tưởng và hình ảnh không đưa ta đến gần Chúa… Về giữa cuộc sống thường ngày, ta buông bỏ những lời không hay, những xét đoán vội vã, những thành kiến, những tích cóp không cần thiết… Nói chung, nhờ “xem quả biết cây”, ta nhận dạng được những “cây xấu”, những điều tốt không hợp tình hợp cảnh hoặc không đúng chừng mực, những điều tốt cần buông bỏ.

Xét lại giờ nguyện ngắm và kiểm điểm cuối ngày, sau khi đã nhận dạng phân biệt rõ điều tốt thật với điều tốt giả, bạn có thể thăm dò xa hơn để biết những điều tốt thật và điều tốt giả ấy đã bắt đầu như thế nào. Nhờ đó, bạn sẽ nhận ra đường đi nước bước khác nhau của ơn Chúa và của cám dỗ.

Kinh nghiệm đầu tiên mà Thánh I Nhã nắm bắt được dưới đây giúp ta hiểu rõ điều vừa nói, để áp dụng thử cho bản thân và sau đó để chúng ta cùng bàn tiếp dự phóng Trường Cao Đẳng Giáo Lý trực tuyến.

NHẬN RA HẠT GIỐNG CỎ DẠI

Trong hồi ký “Những Bước Ðường Theo Chúa”, Thánh I Nhã kể lại việc nhận ra và theo dõi những tâm trạng tốt (+) và những tâm trạng xấu (-) rồi đối chiếu so sánh để thấy rõ ý nghĩa của chúng (&).

“Hồi ấy, khi đọc về cuộc đời Chúa Giêsu và các thánh, thỉnh thoảng anh suy nghĩ và tự nhủ: (+) “Giả như tôi làm những điều thánh Phanxicô và thánh Ðaminh đã làm thì sao?” Anh cũng nghĩ đến nhiều điều cho là tốt và luôn luôn nhắm đến những việc khó khăn và nhọc nhằn. Khi tự đề ra cho mình những việc ấy, anh có cảm giác là sẽ dễ thực hiện. Trong suốt thời gian suy tính như vậy, anh vẫn tự nhủ: “Thánh Ðaminh đã làm điều này, vậy tôi cũng phải làm; thánh Phanxicô đã làm điều kia, vậy tôi cũng phải làm.” Cả những suy nghĩ ấy cũng kéo dài một lúc lâu, (-) rồi bị những ý tưởng khác cắt ngang, và tâm trí anh lại quay về với những ý tưởng trần tục đã nói trên; những ý tưởng này cũng kéo dài một lúc lâu. (&) Những ý tưởng rất khác biệt như vậy lần lượt nối tiếp nhau trong một thời gian lâu dài. Dầu là những kỳ tích thế gian mà anh ước ao đạt được hay những kỳ tích mà trí tưởng tượng gợi lên để anh làm cho Thiên Chúa, anh luôn luôn dành thời giờ để suy nghĩ về những điều hiện đến trong trí, cho đến khi mệt, anh mới bỏ điều này để nghĩ sang điều khác.

Dầu vậy, có sự khác biệt này: (-) khi nghĩ đến những chuyện thế gian, anh rất thích thú; nhưng khi mệt mỏi, thôi không nghĩ nữa, lại thấy trống rỗng và buồn chán; (+) trái lại, khi nghĩ về việc đi chân đất đến Giêrusalem, chỉ ăn rau cỏ, và làm những việc khổ chế như các thánh đã làm, chẳng những ngay lúc ấy anh cảm thấy an ủi, mà cả sau khi thôi không nghĩ đến nữa vẫn thấy vui và thích. (&) Lúc đầu anh không để ý điều ấy nên không dừng lại để suy xét về sự khác biệt. Một hôm, mắt anh phần nào mở ra: anh bắt đầu ngạc nhiên về sự khác biệt này, nên khởi sự suy tư. Kinh nghiệm cho anh thấy (-) có những ý tưởng khiến anh buồn, (+) có những ý tưởng giúp anh vui. (&) Dần dần anh nhận ra các tác nhân khác nhau tác động nơi mình, tác động của ma quỉ và tác động của Thiên Chúa.

Ðó là lần đầu tiên anh suy tư về những điều thuộc về Thiên Chúa. Sau này, khi tập Linh Thao, anh sẽ khởi từ đây để rút ra những ánh sáng đầu tiên về các tác nhân khác nhau.” (Sđd, chương “Được mời gọi phục vụ Đức Kitô”, số 7-8)

Công danh sự nghiệp, (+) xét như là điều kiện thuận lợi để phục vụ công ích vốn là chuyện bình thường, không có gì xấu nhưng (-) khi chúng được đề ra như miếng mồi lôi ta ra khỏi Thiên Chúa thì chúng trở thành xấu. Từ kinh nghiệm sống ấy, Thánh I Nhã đã đúc kết được một quy tắc quan trọng giúp nhận rõ những thúc giục nội tâm khác nhau, bắt nguồn từ thần dữ (-) hay thần lành (+), để phân biệt một bên là ham thích chủ quan (-), một bên là ý Thiên Chúa (+) (Linh Thao, số 328-336):

Đối với những người đang tiến tới, thần lành soi dẫn linh hồn cách êm ái, nhẹ nhàng và dịu ngọt, như giọt nước thấm vào miếng bọt biển; còn thần dữ thì thúc đẩy cách chát chúa, ồn ào và sôi động, như giọt nước rơi trên đá. Với những người sa sút, thì các thần nói trên hành động ngược lại. Lý do là tùy theo tình trạng của linh hồn trái ngược hay hòa hợp với các thần nói trên, vì khi trái ngược, thì các thần xâm nhập cách ồn ào, dễ cảm thấy và nhận ra, còn khi hòa hợp thì các thần ấy xâm nhập lặng lẽ như vào nhà mình, cửa mở” (Thánh I Nhã, LT 335, Quy tắc VII).

HAI SỰ THÚC GIỤC

Quy tắc ấy được áp dụng cho đời sống tâm linh và việc cầu nguyện khi ta kiểm điểm giờ nguyện ngắm, đồng thời cũng có thể áp dụng cho mọi việc đời thường khi ta tổng kết cuối ngày.

Quy tắc ấy nói về cách thúc giục của đôi bên đối với những người đang tiến tới (còn với những người sa sút, thì các thần nói trên hành động ngược lại), nhờ đó mà ta có thể nhận biết đúng nguồn của sự thúc giục.

Bạn đang thành tâm tiến bước trên đường lành (Đừng quên rằng đối với những người sa sút, các tín hiệu sẽ ngược lại). Tối nay, khi kiểm điểm cuối ngày, bạn hãy nhớ lại những câu nói và những phản ứng có âm hưởng đáng kể trong ngày. Dựa trên âm hưởng tích cực (+) hay tiêu cực (-) của chúng, bạn sẽ nhận dạng chúng là điều tốt thật (+) hay điều tốt giả (-).

Tiếp đó, bạn đi ngược lên để nhớ lại tâm trạng của mình trước khi nói hay làm những điều ấy. Liền trước câu nói hay phản ứng tích cực (+), bạn có tâm trạng êm ái, nhẹ nhàng và dịu ngọt, như giọt nước thấm vào miếng bọt biển; ngược lại, liền trước câu nói hay phản ứng tiêu cực (-) bạn có tâm trạng chát chúa, ồn ào và sôi động, như giọt nước rơi trên đá. (Xin lưu ý, có lắm điều tốt bạn đã nói hay đã làm cách đột xuất, như thể đương nhiên phải làm, không cần cân nhắc gì cả thì cũng chẳng kịp có tâm trạng nào báo trước. Điều này tương tự với những an ủi không có nguyên do, được nói tới trong LT 336).

Để dễ hiểu hơn, chúng ta hãy mổ xẻ một kinh nghiệm có chung giữa bạn và tôi: Cảm nghĩ của chúng ta về điều đang dự phóng, tức là về chương trình Trường Cao Đẳng Giáo Lý Trực Tuyến. Nếu bạn đã cho rằng đó chỉ là chuyện viển vông và không nghĩ gì đến thì không cần bàn nữa. Còn nếu đã có nghĩ đến, bạn thử nhớ lại xem tâm trạng có chi tiết nào khiến bạn sôi nổi hưng phấn (-) và có chi tiết nào khiến bạn ưu tư cân nhắc (+). Mời bạn ghi nhận và đối chiếu với kinh nghiệm của tôi.

Thoạt đầu tôi sôi nổi nghĩ đến viễn cảnh đầy lạc quan, sẽ có những học viện các Dòng hưởng ứng chương trình này, không ít. Ít lâu sau, tôi nhận ra đó chỉ là ảo tưởng (-). Tôi gạt bỏ hết và tập trung hẳn vào một câu hỏi: Nếu đề án được một cấp thẩm quyền quan tâm, trong thực tế phải làm gì? (+) Đang khi suy nghĩ, hễ điều gì thấy hào hứng là tôi gạt ngay (-), chỉ giữ lại những gì khiến mình phải cau mày suy nghĩ (+). Kết quả, còn lại nội dung hiện có nơi phần ba của bài 5: “Những kỷ niệm về một ngôi trường sẽ có”.

Như thế, bạn bắt đầu phân biệt được hai sự thúc giục khác nhau, một bên của ảo tưởng (-) và một bên của sự thật (+). Những ngày sắp tới đây, bạn hãy thăm dò như thế trước những thực tế của đời bạn. Rồi bạn sẽ thấy, giữa lúc bạn đang chí thú hướng về sự thiện, nếu có cảm hứng nói hay làm một điều tốt mà lòng quá háo hức sôi nổi, bạn cứ theo dõi thử và sẽ thấy thường đó đúng là tín hiệu cho thấy điều tốt ấy chỉ là một điều chủ quan, sẽ đưa tới hậu quả không tốt.

Thưa bạn đọc, cuộc thực tập “như thể chuyện đùa” này chạm đến điều mà gần đây các văn kiện về huấn luyện của Tòa thánh nhấn mạnh nhiều: Khả năng phân định. Khả năng phân định của người tín hữu Kitô không những tùy thuộc cái nhìn đức tin mà còn tùy thuộc lòng yêu mến Chúa và Hội thánh. Nếu thiếu khả năng phân định, người ta sẽ biến phần việc mình phụ trách thành công cuộc nhân loại, không còn là công cuộc của Thiên Chúa. Khi có được một trường trực tuyến, thách đố lớn cần vượt qua là làm sao huấn luyện được khả năng phân định, nếu không, dù học viên thu hoạch được nhiều hiểu biết đến đâu họ vẫn chưa xứng danh là trí thức Công giáo.

Trong loạt bài này, chúng tôi chỉ nêu một vài nét minh họa để giúp độc giả có được những khái niệm ban đầu và một cái nhìn tổng quát về phân định. Muốn tìm hiểu rõ hơn, xin tìm đọc những bài viết trên các trang truyền thông Dòng Tên, quyển “Phân định thiêng liêng” của Dòng Tên mới do Nhà sách Đức Bà Hòa Bình ấn hành tháng 3-2020, hoặc cũng có thể đọc hai quyển sách của chúng tôi, tựa đề “Phân định giữa đời thường” và “Sổ tay kinh nghiệm tĩnh tâm – Con lại thuộc về Chúa” [13] cũng do Nhà sách Đức Bà Hòa Bình ấn hành.

Khác với sự phân định nơi các tôn giáo khác, sự phân định Kitô giáo nhằm tìm ý Chúa, không chỉ nhằm phân biệt lành dữ mà còn nhằm phân biệt điều tốt thật với điều tốt giả, phân biệt ý Chúa với điều ưa thích chủ quan. Nó đặt ra vấn đề phải nhận rõ và vượt thắng được những cám dỗ làm điều tốt.

CÁM DỖ LÀM ĐIỀU TỐT

Khi ta đã quyết tâm tiến bước trên đường lành, thần dữ thôi cám dỗ ta làm điều xấu; chúng quay sang xúi giục ta làm những điều có vẻ rất tốt nhưng thật ra lại không hợp ý Thiên Chúa. Tiêu biểu nhất về cám dỗ làm điều tốt là chuyện những người được nhắc tới trong Mt 7,21-23. Họ đã nói tiên tri, trừ quỷ, làm phép lạ, toàn là những điều tốt nhưng do thiếu phân định, họ chỉ làm điều tốt mình thích chứ không làm điều tốt Chúa muốn cho họ, do đó họ bị Chúa kết án là “làm điều gian ác”.

Hướng đến kỷ niệm 500 năm Tin mừng đến trên quê hương Việt, trước khi nhìn tới, có lẽ ta cần nhìn lại khoảng 100 gần đây, lượng giá xem giới Công giáo Việt Nam có những ưu điểm nào cần phát huy và những khuyết điểm nào cần rút kinh nghiệm? Năm 2010, khi Đức Hồng y GB Phạm Minh Mẫn chuẩn bị mở Đại Hội Dân Chúa, trang mạng daihoidanchua.net đã tiếp nhận được khá nhiều thư góp ý, đủ để Ban Tổ chức soạn được một tài liệu làm việc giàu ý nghĩa. Ngày nay cũng thế, nếu có một diễn đàn chung, chắc hẳn sẽ tiếp nhận được nhiều đóng góp.

Phụ lục 6 CUỘC THANH TẨY TRƯỜNG KỲ

“Hãy trở về với nội tâm và giữ thinh lặng, đó là nơi Chúa nói với chúng ta. Hãy sống sự nghèo khó với một cường độ thật mạnh. Vì cuối cùng, hàng loạt các thông điệp mà chỉ như mưa không ướt đất thì cũng không mang lại hoa trái gì” (Đức Cha Gómez Cantero).

Mục tiêu đã đề ra cho Trường Cao đẳng Giáo lý trực tuyến là rèn luyện những người có học, có cái nhìn đức tin và có lòng đạo. Giữa ba tiêu chí ấy, bạn không thấy bóng dáng của sự hoàn thiện luân lý mà nếu có, chắc bạn sẽ cảm thấy hơi lo vì nó chạm đến nỗ lực của sức người . Tiêu chí có lòng đạo có thể dẫn chúng ta đi còn xa hơn sự hoàn thiện luân lý gấp bội, cả đến thí mạng sống vì người mình yêu mến, vẫn không làm ta sợ vì đây là việc của ơn Chúa. Phụ lục này muốn hé mở cho bạn thấy một chiều kích khá bất ngờ tại Trường Cao đẳng Giáo lý, là về nội dung thứ hai và thứ ba, chính Thiên Chúa huấn luyện ta chứ không phải con người. Chính tình yêu mến là bí quyết giúp ta khỏi bị suy thoái xuống tình trạng tục hóa.

  1. CẠM BẪY VÀ PHƯƠNG TIỆN

Thiên Chúa đã dựng nên mọi sự làm phương tiện cho con người hưởng dùng mà phụng sự Ngài và tiến đến hiệp nhất với Ngài. Thế nhưng tội nguyên tổ đã khiến lòng người thay đổi, do đó, mọi vật đồng thời cũng có thể thành nguy cơ khiến ta xa lìa Thiên Chúa. Vật chất tiền bạc có thể giúp người này thành quảng đại vị tha, đóng góp thật nhiều cho ích chung, nhưng cũng có thể khiến người khác thành bủn xỉn, keo kiệt và ích kỷ. Quyền bính và thế lực có thể khiến vua Saul và vua Salômôn mất lòng Chúa nhưng lại có thể giúp vua Đavít và vua Luy sau này ở Pháp hay vua Stêphanô ở Hungari trở nên những vị thánh. Đang khi thử thách khiến bao người rơi vào tuyệt vọng thì lại khiến cho ông Giuse (con ông Giacóp) và ông Môsê thành những vĩ nhân. Với những người khó tính, chuyện gì cũng có thể khiến họ nhăn nhó; ngược lại, với những người lạc quan, mọi chuyện đều có thể đem lại niềm vui.

Cùng lúc, mọi sự có thể thành nguy cơ hoặc vận may, thành cạm bẫy hoặc phương tiện. Ngoại cảnh vốn vô thưởng vô phạt nhưng sẽ tùy theo lòng người mà trở thành phúc hay họa. Với những người không màng thụ tạo, chỉ tha thiết sống đẹp lòng Thiên Chúa, ngoại cảnh dù hấp dẫn lôi cuốn tới đâu vẫn không thể khiến họ mất tự do. Còn với những người hay chiều theo mê thích, một chút vật chất đủ khiến lòng họ thành tối tăm và bị đảo lộn. Như đã nói ở phụ lục 4, mê thích là sự tha thiết trong một linh hồn khi linh hồn ấy đã biết một quyến luyến nào đó là không ổn mà vẫn cứ theo đuổi hoặc dung dưỡng nó.

Vì thế, muốn được tự do hướng về Thiên Chúa tận cõi lòng và được hiệp nhất với Ngài trong cùng một lòng muốn và trong tình yêu, người tín hữu cần biết thanh tẩy cả giác quan và cõi lòng khỏi mọi mê thích.

  1. TỰ THANH TẨY

ĐÊM ĐEN DIỄM PHÚC

Người ta thường nhắc tới “đêm đen” như biểu tượng của thử thách, nhưng trong Đường Lên Đỉnh Cát Minh, quyển I, Thánh Gioan Thánh Giá lại dùng để chỉ việc thanh tẩy chủ động. Ngài gọi sự diệt trừ các mê thích là sự thanh tẩy bằng đêm dày, vì lúc ấy linh hồn dường như cảm thấy chìm trong tăm tối. Thế nhưng chính sự tăm tối ấy lại là hoàn cảnh thuận lợi cho linh hồn trốn thoát khỏi mọi sự để chạy đến với Đấng Yêu Mến:

Nhờ một đêm dày đặc,

Nồng nàn yêu thương và âu lo,

Ôi vận may diễm phúc!

Tôi đã ra đi không bị để ý,

Mái nhà tôi đã thật yên hàn.

Ở đây, đêm có nghĩa là sự thanh tẩy bằng buông bỏ. Thánh Gioan Thánh Giá gọi cuộc thanh tẩy này là đêm. Để được tự do, thoát khỏi mọi ràng buộc, linh hồn cần biết lợi dụng “đêm dày” như một cơ hội tốt để ra đi. Đêm dày, tức là khi mọi mê thích đã bị chế ngự và thiếp ngủ, căn nhà của mọi mê thích là các giác quan đã được bình an. Nếu đêm chưa chịu buông xuống thì chỉ còn cách là nhắm mắt bịt tai, bỏ lại phía sau tất cả và can đảm chạy trốn.

Để tiến đến hiệp nhất với Thiên Chúa, linh hồn cần trải qua cuộc thanh tẩy trường kỳ.

THANH TẨY GIÁC QUAN BÊN NGOÀI

Với những người mới bước vào đường tâm linh, còn liên tục bị cám dỗ làm điều xấu, cần chú tâm thanh tẩy và làm chủ các giác quan bên ngoài. Cần đóng các giác quan lại trước những mời mọc của thế gian. Bởi lẽ giác quan là cửa sổ của linh hồn, nếu để hớ hênh, linh hồn rất dễ bị thương, bị tê liệt và có thể bị lún sâu trong não trạng chủ bại. Kinh nghiệm cho thấy ta càng chiều theo mê thích, nó càng mạnh, ngược lại, ta càng phớt lờ nó, nó càng yếu, dù đó là rượu bia, thuốc lá hay hình ảnh xấu. Thế gian thiết kế đủ thứ cạm bẫy để lôi cuốn ta và chận bắt linh hồn ta làm nô lệ, nhưng chỉ cần ta không màng đến chúng là chúng bó tay. Cần thanh tẩy và làm chủ các giác quan: mắt nhìn, tai nghe, miệng nói, kể cả đụng chạm, ăn uống và nếm cảm… Ma quỷ bày cho ta những cách nguỵ biện rất tài tình để che giấu những dính bén lệch lạc. Đừng dại dột chiều theo một mê thích nào, dù chỉ nhỏ như sợi tơ, nó vẫn trói buộc được lòng ta. “Một con chim đã bị cột thì cột bằng một sợi chỉ mảnh mai hay bằng một sợi dây lớn có khác gì mấy? Dù sợi chỉ có mảnh mai đến đâu, bao lâu con chim chưa giựt đứt được để bay lên thì vẫn còn bị cột như cột bằng sợi dây lớn.” (1Lên 11,4). Ta cần xin Chúa Thánh Thần giúp ta phát hiện và cắt đứt những sợi tơ ấy.

THANH TẨY QUAN NĂNG BÊN TRONG

Với những người đã tiến khá xa trên đường tâm linh, thay vì cám dỗ làm điều xấu, ma quỷ tìm cách cám dỗ họ làm những điều tốt lệch lạc. Những cám dỗ làm điều tốt này khó phát hiện và khó vượt thắng vì chúng nương theo những lệch lạc chủ quan nơi ba quan năng bên trong của ta là trí năng, ký ức và lòng muốn (ý chí).

Ở bước đầu (giai đoạn luân lý), do ảnh hưởng của tội nguyên tổ và môi trường xã hội ô nhiễm, cả ba quan năng đều dễ hướng về điều xấu, bị cám dỗ chiều theo điều xấu và bị kẹt trong điều xấu. Trí năng còn ngu muội, dốt nát, tò mò tìm hiểu những điều không nên, những điều tốt không cần thiết hoặc không dành cho mình; nó cũng có thể quá ham hiểu biết thụ tạo đến quên Thiên Chúa. Ký ức thì ghi nhớ và vẽ vời những điều xấu; xét đoán, in trí. Lòng muốn dễ nghiêng về điều xấu.

Khi đã tiến khá xa (giai đoạn hướng thần), ta lại dễ lấy trí khôn chật hẹp của con người để đo lường và phê phán các mầu nhiệm của Thiên Chúa; nhìn Thiên Chúa và công cuộc của Ngài theo quan điểm riêng (x. não trạng ngộ đạo). Ký ức dễ ghi nhớ, lo lắng hoặc vẽ vời những điều tốt không cần thiết hoặc không dành cho mình; lo bị người khác xét đoán, âu lo sợ hãi, thêu dệt những dự phóng ảo tưởng, tự mãn về thành tích. Còn lòng muốn thì ao ước chiếm hữu hoặc thực hiện những điều tốt không cần thiết hoặc không dành cho mình (x. não trạng Pelagio).

Muốn thanh tẩy được ba quan năng ấy, ta cần phát huy ba nhân đức căn bản là khiêm nhường, buông bỏ và yêu thương, đồng thời khẩn nài Thiên Chúa ban thêm ba nhân đức hướng thần là tin, cậy và mến. Nhờ đó ta sẽ có được thinh lặng nội tâm, nghĩa là thinh lặng từ trong trí năng, ký ức, óc tưởng tượng, cho đến lòng muốn, để hoàn toàn hướng về Thiên Chúa. Ta mất thinh lặng nội tâm khi chạy theo sự đánh giá của thế gian. Để tìm lại thinh lặng nội tâm, ta sẽ gạt bỏ mối bận tâm về sự khen chê của người đời, và chỉ tập trung sống dưới cái nhìn của Thiên Chúa, sống hiện diện trước Thiên Chúa, trong tâm tình yêu mến Ngài. Như em học sinh ngoan, không đếm xỉa gì tới những phê phán hão huyền của đám trẻ lêu lổng, chỉ chú tâm học hành vì yêu mến cha mẹ và vì giá trị của chính mình. “Tình yêu không cốt ở những rung cảm mãnh liệt nhưng cốt ở chỗ triệt để buông bỏ và chịu đau khổ vì người mình yêu.” (Thánh Gioan Thánh Giá). Tình yêu chính là sức mạnh và là hướng đi của sự thinh lặng nội tâm.

  1. ĐÓN NHẬN THANH TẨY

THANH TẨY BẰNG THỬ THÁCH

Thiên Chúa là Đấng Chí Thánh. Chuẩn mực hoàn thiện không do loài người tự định đoạt nhưng do chính Thiên Chúa. Chính Thiên Chúa đề ra định mức và giành quyền thanh tẩy những kẻ Ngài muốn ban cho ơn hiệp nhất với Ngài.

Thiên Chúa đã chạm đến các ngôn sứ, có thể bằng lửa hồng, để thanh tẩy họ trước khi trao sứ mạng (x. Is 6,5-7; Gr 1,9; Đn 10,15-16). Ngài yêu cầu con người phải tự lột bỏ trước khi đi vào đối thoại với Ngài (x. Xh 3,5).

Cuộc thanh tẩy thụ động (nghĩa là do Chúa chứ không do sức người) c